Herstoria warta Poznania

Poznańskie literatki: Wanda Chotomska

Poznańskie literatki: Wanda Chotomska

Tagi ,,

WANDA CHOTOMSKA — pisarka, autorka wierszy i opowiadań dla dzieci i młodzieży m.in. „Koziołki Pana Zegarmistrza”:

Bohaterami swojej wierszowanej bajki warszawska poetka uczyniła poznańskie koziołki. To właśnie jej zawdzięczamy spopularyzowanie tych sympatycznych blaszanych zwierząt także poza granicami Wielkopolski. Wanda Chotomska całe życie zawodowe i prywatne związała ze stolicą, ale czasem gościła w Poznaniu. Niewątpliwie koziołki są jedną z największych atrakcji turystycznych Poznania. Można je oglądać codziennie w południe, kiedy nad zegarem w fasadzie Ratusza otwierają się niewielkie drzwi, a koziołki rozpoczynają ze sobą walkę, trykając się rogami. Przywiązanie poznaniaków do koziołków jest oczywiste. Kiedy w 1997 r. jednemu z nich odpadła prawa przednia noga i spadła na ziemię, któryś z przechodniów natychmiast ją zabrał. Strażnicy miejscy rzucili się za nim w pościg, ale nogi nie znaleźli. Na szczęście odnalazła się później i wróciła do właściciela. Kolejna awaria przytrafiła się koziołkom 4 marca 2007 r. Zepsuty mechanizm udało się szybko naprawić jego konstruktorowi i głównemu konserwatorowi koziołków – Stefanowi Krajewskiemu.Czytaj dalej

Ulice kobiet: Emilia Plater

Ulice kobiet: Emilia Plater

Tagi ,,

EMILIA PLATER — polska szlachcianka, bohaterka powstania listopadowego.

Urodziła się 13 listopada 1806 roku w Wilnie. Pochodziła z bogatej rodziny szlacheckiej — była córką hrabiego Franciszka Ksawerego Platera i Anny Plater z domu Mohlów. Małżeństwo jej rodziców nie należało do udanych, rozstali się w 1815 roku. Dziewięcioletnia Emila zamieszkała z matką w Liksnie w domu ciotki, Izabeli Zyberk-Plater.Czytaj dalej

Kobiety na cokołach: Pożegnanie Marii

Kobiety na cokołach: Pożegnanie Marii

Tagi ,,

Pod koniec lat trzydziestych, za stawem w parku Marcinkowskiego, umieszczona została rzeźba, której bohaterką była kobieta – Pożegnanie Marii (zwana też Pożegnaniem Wacława z Marią).

Jej autorem był nie byle kto, bo sam prof. Stanisław Jagmin, od 1920 roku kierujący Wydziałem Rzeźby i Ceramiki w Szkole Sztuk Zdobniczych w Poznaniu, a w latach 1925-1936 dziekan Wydziału Ceramiki. Pochodziła ona z okresu, gdy jego twórczość zwróciła się ku klasycyzmowi i akademizmowi. Przedstawiała postać dziewczyny tulącej się do husarza, a dedykowana była Antoniemu Malczewskiemu, autorowi powieści poetyckiej „Maria”, którego nazwisko wyryte zostało zresztą na cokole.Czytaj dalej

Poznańskie literatki: Emilia Waśniowska

Poznańskie literatki: Emilia Waśniowska

Tagi ,,

EMILIA WAŚNIOWSKA — poetka i polonistka. 

Gdy konieczne stało się drogie leczenie Emilii Waśniowskiej, Poznań o niej nie zapomniał. W Zamku odbywały się koncerty charytatywne, a rzesza przyjaciół i uczniów poetki nie pozwalała jej na odczuć osamotnienia. Zmarła, gdy zebrana była już jedna czwarta sumy potrzebnej na skomplikowaną chemioterapię. Czytaj dalej

Ulice Kobiet: Narcyza Żmichowska

Ulice Kobiet: Narcyza Żmichowska

Tagi ,,
NARCYZA ŻMICHOWSKA — powieściopisarka, poetka, nauczycielka, działaczka polityczna i społeczna, jedna z prekursorek feminizmu w Polsce:
 

Urodziła się 4 marca 1819 roku w Warszawie. Pochodziła z ubogiej ziemiańskiej rodziny — jej babka popełniła mezalians, przez który została wydziedziczona z rodowego majątku.

Rodzicami literatki byli Jan Żmichowski i Wiktoria z domu Kiedrzyńska. Mieszkali w Nowym Mieście nad Pilicą, gdzie Jan pracował jako urzędnik żupy solnej. Matka Narcyzy zmarła trzy dni po jej urodzeniu.

Gdy miała 7 lat rozpoczęła naukę na warszawskiej pensji Zuzanny Wilczyńskiej. Kolejnym krokiem w jej edukacji było uzyskanie wykształcenia w zawodzie guwernantki w warszawskim Instytucie Rządowym Wychowania Panien pod okiem Klementyny Hoffmanowej — niezależnej pisarki, która jako pierwsza kobieta w Polsce utrzymywała się z pracy twórczej.

W 1838 rozpoczęła pracę guwernantki w rodzinie Zamoyskich. Wraz z pracodawcami wyjechała do Paryża, gdzie za namową swojego brata Erazma, zaczęła uczęszczać na wykłady Akademii Francuskiej — była jedną z pierwszych słuchaczek. Pobyt we Francji bardzo ją zmienił, stała się niezależną i pewną siebie kobietą — nie zważając na konwenanse, nosiła krótką fryzurę i popalała cygara.

Po powrocie do kraju cieszyła się ogromnym uznaniem w dziedzinie edukacji. Przez kolejne lata wykształciła liczne grono dziewcząt, w oparciu o autorski program nauczania, w którym szczególną rolę odgrywała idea emancypacji kobiet. Jej uczennice domagały się prawa do wyboru partnera oraz uczestnictwa w życiu publicznym na równi z mężczyzną.

Żmichowska stała na czele warszawskiego koła literackiego Entuzjastek i Entuzjastów, funkcjonującego w latach 1842-1848. Pretekstem do organizowania spotkań grupy były rozważania dotyczące literatury i sztuki, jednak w rzeczywistości towarzystwo to za zamkniętymi drzwiami prowadziło działalność konspiracyjną przeciwko pruskiemu zaborcy.

W latach 1842-1845 wbrew zakazom prowadziła polską szkołę w Rzeczycy. Czas spędzony na wsi poświęciła również na napisanie swojej najważniejszej powieści pt. „Poganka”.

W trakcie pobytu w Wielkopolsce w latach 1844-1845 współpracowała z Towarzystwem Demokratycznym Polski. Od 1846 roku prowadziła pensję dla dziewcząt w Warszawie.

W latach 1849-1852, pod zarzutem spiskowania przeciwko pruskiej władzy, przebywała w więzieniu, potem przez kolejne trzy lata była przetrzymywana w areszcie domowym.

U schyłku swego życia rozpoczęła studia na Uniwersytecie Paryskim. Pozostawiła po sobie kilka większych publikacji, wiersze oraz liczną korespondencję, która do dzisiaj stanowi bogate źródło historyczne.

Zmarła w 25 grudnia 1876 roku w Warszawie. Spoczywa na Cmentarzu Powązkowskim.

Ulica imienia Narcyzy Żmichowskiej znajduje się na Strzeszynie.

Jej długość wynosi 125 metrów.

Portret: Agnieszka Zaprzalska

 

Czytaj dalej

Kobiety na cokołach: Dziewczynka z misiem.

Kobiety na cokołach: Dziewczynka z misiem.

Tagi ,,

Podczas wspomnianej w poprzednim poście drugiej edycji pleneru rzeźbiarskiego „Rataje-74” organizowanego w Osiedlowym Domu Kultury „Na Skarpie”, zarząd Spółdzielni Mieszkaniowej „Osiedle Młodych” wybrał nie tylko Pływaczkę Józefa Kopczyńskiego, ale także Dziewczynkę z misiem poznańskiej artystki Zofii Ulatowskiej Gosławskiej. Czytaj dalej

Poznańskie literatki: Julia Woykowska

Poznańskie literatki: Julia Woykowska

Tagi ,,

JULIA WOYKOWSKA — pisarka, publicystka, redaktorka, dyplomatka: 

Szarlatany, szarlatany! Duch kłamstwa wieje po waszych zakładach; formy przyzwoitości, bojaźń opinii – oto cała zasada ich moralności… Panny mają się rumienić, mają w oczy mężczyznom nie patrzeć idąc przez ulicę, nie oglądać się, a w kościele patrzeć w książkę do nabożeństwa, dygać zręcznie i miłostek wystrzegać się… Jeżeli piętnuje się publicznie rajfurki nierządu, czemuż takich pań trzymających pensje nie stawiają pod pręgierz?Czytaj dalej

Ulice Kobiet: Elżbieta Zawacka

Ulice Kobiet: Elżbieta Zawacka

Tagi ,,

ELŻBIETA ZAWACKA — generałka brygady, jedyna kobieta wśród cichociemnych, kurierka Komendy Głównej Armii Krajowej, matematyczka i profesorka nauk humanistycznych: 

 

Urodziła się 19 marca 1909 roku w Toruniu w zaborze pruskim. Była córką pruskiego urzędnika Władysława Zawackiego oraz Marianny Zawackiej z domu Nowak. W tajemnicy przed władzą, podobnie jak jej siedmioro rodzeństwa, była wychowywana w oparciu o silne wartości patriotyczne. 

W 1915 roku została zapisana do niemieckiej Szkoły Wydziałowej. W wolnej Polsce zdała egzamin z języka polskiego i rozpoczęła naukę Żeńskim Miejskim Gimnazjum Humanistycznym w Toruniu. 

Po zdaniu matury studiowała matematykę na Wydziale Matematyczno-PrzyrodniczymUniwersytetu Poznańskiego. W 1937 roku uzyskała najwyższy stopień instruktorski Przysposobienia Wojskowego Kobiet. Rok później została komendantką Rejonu Śląskiego PWK i kierowała pracą 19 śląskich powiatów. 

Po wybuchu II Wojny Światowej wstąpiła do Kobiecego Batalionu Pomocniczej Służby Wojskowej, by walczyć w obronie Lwowa. W październiku 1939 roku dołączyła do polskiej organizacji konspiracyjnej Służba Zwycięstwu Polski (później Związek Walki Zbrojnej). Służyła pod pseudonimem „Zelma”.
W 1940 roku została przydzielona do służby w Wydziale Łączności Zagranicznej Komendy Głównej Armii Krajowej „Zagroda”. Pracowała jako łączniczka: przewoziła korespondencję pomiędzy Warszawą, a Berlinem, organizowała również szlak kurierski pomiędzy Londynem, a Niemcami. W trakcie pobytu w Wielkiej Brytanii posługiwała się nazwiskiem Elizabeth Watson. 

W 1943 roku była emisariuszką Komendanta Głównego AK Stefana Roweckiego. Wyruszyła na misję, której celem było poprawienie łączności pomiędzy Sztabem Naczelnego Wodza w Londynie a KG AK w Warszawie. Miała do wykonania jeszcze jedno zadanie: przedstawić żądania swojego zwierzchnika związane z regulacjami prawnymi sytuacji kobiet w Wojsku Polskim. Aby wykonać rozkaz udała się w długą podróż, której trasę obejmowały Niemcy, Francja, Andora, Hiszpania, Gibraltar i wreszcie Londyn. Do kraju powróciła w nocy z 9 na 10 września zrzucona ze spadochronem w ramach akcji „Neon 4” na placówkę „Solnica” we wsi Osowiec.

W marcu 1944 roku została przeniesiona do służby w dowództwie Wojskowej Służby Kobiet — decyzja ta była podyktowana trudną sytuacją Zawackiej, której w tym czasie groziło aresztowanie (już w 1942 gestapo ścigało ją listem gończym, a także represjonowało i więziło członków jej rodziny). Poprzednia komórka łączności „Zagroda” została zdekonspirowana przez niemieckiego agenta, co zmusiło Zawacką do ucieczki i schronienia się w klasztorze sióstr niepokalanek w Szymanowie koło Sochaczewa. Była jedną z niewielu osób, którym udało się ujść z życiem. 

Czytaj dalej