Herstoria warta Poznania

Poznańskie literatki: Julia Woykowska

Poznańskie literatki: Julia Woykowska

Tagi ,,

JULIA WOYKOWSKA — pisarka, publicystka, redaktorka, dyplomatka: 

Szarlatany, szarlatany! Duch kłamstwa wieje po waszych zakładach; formy przyzwoitości, bojaźń opinii – oto cała zasada ich moralności… Panny mają się rumienić, mają w oczy mężczyznom nie patrzeć idąc przez ulicę, nie oglądać się, a w kościele patrzeć w książkę do nabożeństwa, dygać zręcznie i miłostek wystrzegać się… Jeżeli piętnuje się publicznie rajfurki nierządu, czemuż takich pań trzymających pensje nie stawiają pod pręgierz?Czytaj dalej

Ulice Kobiet: Elżbieta Zawacka

Ulice Kobiet: Elżbieta Zawacka

Tagi ,,

ELŻBIETA ZAWACKA — generałka brygady, jedyna kobieta wśród cichociemnych, kurierka Komendy Głównej Armii Krajowej, matematyczka i profesorka nauk humanistycznych: 

 

Urodziła się 19 marca 1909 roku w Toruniu w zaborze pruskim. Była córką pruskiego urzędnika Władysława Zawackiego oraz Marianny Zawackiej z domu Nowak. W tajemnicy przed władzą, podobnie jak jej siedmioro rodzeństwa, była wychowywana w oparciu o silne wartości patriotyczne. 

W 1915 roku została zapisana do niemieckiej Szkoły Wydziałowej. W wolnej Polsce zdała egzamin z języka polskiego i rozpoczęła naukę Żeńskim Miejskim Gimnazjum Humanistycznym w Toruniu. 

Po zdaniu matury studiowała matematykę na Wydziale Matematyczno-PrzyrodniczymUniwersytetu Poznańskiego. W 1937 roku uzyskała najwyższy stopień instruktorski Przysposobienia Wojskowego Kobiet. Rok później została komendantką Rejonu Śląskiego PWK i kierowała pracą 19 śląskich powiatów. 

Po wybuchu II Wojny Światowej wstąpiła do Kobiecego Batalionu Pomocniczej Służby Wojskowej, by walczyć w obronie Lwowa. W październiku 1939 roku dołączyła do polskiej organizacji konspiracyjnej Służba Zwycięstwu Polski (później Związek Walki Zbrojnej). Służyła pod pseudonimem „Zelma”.
W 1940 roku została przydzielona do służby w Wydziale Łączności Zagranicznej Komendy Głównej Armii Krajowej „Zagroda”. Pracowała jako łączniczka: przewoziła korespondencję pomiędzy Warszawą, a Berlinem, organizowała również szlak kurierski pomiędzy Londynem, a Niemcami. W trakcie pobytu w Wielkiej Brytanii posługiwała się nazwiskiem Elizabeth Watson. 

W 1943 roku była emisariuszką Komendanta Głównego AK Stefana Roweckiego. Wyruszyła na misję, której celem było poprawienie łączności pomiędzy Sztabem Naczelnego Wodza w Londynie a KG AK w Warszawie. Miała do wykonania jeszcze jedno zadanie: przedstawić żądania swojego zwierzchnika związane z regulacjami prawnymi sytuacji kobiet w Wojsku Polskim. Aby wykonać rozkaz udała się w długą podróż, której trasę obejmowały Niemcy, Francja, Andora, Hiszpania, Gibraltar i wreszcie Londyn. Do kraju powróciła w nocy z 9 na 10 września zrzucona ze spadochronem w ramach akcji „Neon 4” na placówkę „Solnica” we wsi Osowiec.

W marcu 1944 roku została przeniesiona do służby w dowództwie Wojskowej Służby Kobiet — decyzja ta była podyktowana trudną sytuacją Zawackiej, której w tym czasie groziło aresztowanie (już w 1942 gestapo ścigało ją listem gończym, a także represjonowało i więziło członków jej rodziny). Poprzednia komórka łączności „Zagroda” została zdekonspirowana przez niemieckiego agenta, co zmusiło Zawacką do ucieczki i schronienia się w klasztorze sióstr niepokalanek w Szymanowie koło Sochaczewa. Była jedną z niewielu osób, którym udało się ujść z życiem. 

Czytaj dalej

Kobiety na cokołach: Pływaczka

Kobiety na cokołach: Pływaczka

Tagi ,,

W poprzednim poście była mowa o Józefie Kopczyńskim, któremu córka – Magdalena Kopczyńska-Matusewicz – zadedykowała rzeźbę Tancerka.Warto przypomnieć, że sam Józef Kopczyński był także autorem rzeźby plenerowej przedstawiającej aktywną dziewczynę, którą przez dziesiątki lat podziwiać można było na poznańskich Ratajach.Czytaj dalej

Poznańskie literatki: Joanna Olech

Poznańskie literatki: Joanna Olech

Tagi ,,

JOANNA OLECH — polska graficzka, autorka książek dla dzieci i młodzieży.

Za napisanymi przez Joannę Olech książkami przepadają nie tylko dzieci, ale także dorośli. Nad „Dynastią Miziołków” można zaśmiewać się do łez. Nic dziwnego, że ta rodzinna, ciepła i dowcipna książka została nagrodzona w 1995 r. Nagrodą im. Kornela Makuszyńskiego, a w 1996 r. okrzyknięto ją Bestsellerem Roku wśród książek dla dzieci.Czytaj dalej

Kobiety na cokołach: Tancerka ze Szkoły Baletowej

Kobiety na cokołach: Tancerka ze Szkoły Baletowej

Tagi ,,
 

Tancerka nie jest wcale ukazana w tańcu, ale stoi nieśmiało w jednym z barokowych krużganków Ogólnokształcąca Szkoła Baletowa im. Olgi Sławskiej-Lipczyńskiej w Poznaniu w Poznaniu przy ul. Gołębiej. Rzeźba nie przedstawia profesjonalnej tancerki baletu, ale dojrzewającą dziewczynkę ubraną w obcisły strój, w którym powtarza monotonne ćwiczenia.

Autorce udało się uchwycić moment przejścia, kiedy mała dziewczynka przestaje być dzieckiem, a staje się kobietą, moment pomiędzy niewinnością a dorosłością. Intencja autorska wyraźnie widoczna była wcześniej, kiedy rzeźba eksponowana była w galeriach, gdy przed postacią adeptki baletu ustawiane było lustro. W obecnym miejscu postać dziewczyny nie potrzebuje już lustra, bo sama stała się lustrem, w którym przeglądają się uczennice poznańskiej szkoły.

Autorką rzeźby jest Małgorzata Kopczyńska-Matusewicz, a jej Tancerka pojawiła się na dziedzińcu szkoły baletowej 20 czerwca 2008 roku. Artystka zadedykowała swoje dzieło ojcu, profesorowi Józefowi Kopczyńskiemu z poznańskiej Akademii Sztuk Pięknych, dla którego zawsze szczególne znaczenie miały kwestie formalne dzieła sztuki.

Tekst: Paweł Cieliczko

 

Czytaj dalej

Poznańskie literatki: Bianka Rolando

Poznańskie literatki: Bianka Rolando

Tagi ,,

BIANKA ROLANDO — pisarka, artystka sztuk wizualnych:

Włoskie korzenie, bogata osobowość oraz niewątpliwy talent artystyczny, kształcony na poznańskiej Akademii Sztuk Pięknych, złożyły się na interesujący debiut literacki Bianki Rolando – zbiór opowiadań „Rozmówki włoskie” (2007) – uhonorowany w roku 2009 Medalem Młodej Sztuki. Punktem wyjścia swych narracji autorka uczyniła klasyczne dzieła malarzy śródziemnomorskich, takich jak da Vinci, Caravaggio, Tycjan, Mantegna czy Massacio. Czarno-białe zdjęcia ich malowideł, ilustrujące teksty Rolando, sąsiadują z jej grafikami offsetowymi, których bazę stanowiły fotografie, nierzadko obskurnych, miejsc i obiektów we Włoszech – zestawienie tych dwóch, kontrastujących ze sobą, typów obrazów odnajduje swój sens w zaproponowanych przez pisarkę interpretacjach.Czytaj dalej

Ulice kobiet: Maria Konopnicka

Ulice kobiet: Maria Konopnicka

Tagi ,,
 

MARIA KONOPNICKA — najwybitniejsza poetka swojej epoki, nowelistka, krytyczka i recenzentka literacka, publicystka, patriotka oraz społeczniczka:

  • Urodziła się 23 maja 1842 roku w Suwałkach, gdzie spędziła pierwsze lata swojego dzieciństwa. Pochodziła z rodziny Wasiłowskich — jej rodzicami byli Scholastyka Turska oraz Józef Wasiłowski, prawnik, obrońca Prokuratorii Generalnej i Patron Trybunału (cywilnego).
  • W 1849 roku Wasiłowscy przenieśli się do Kalisza. Gdy pięć lat później zmarła matka Marii, całkowitą opiekę nad nią i jej rodzeństwem przejął ojciec. Józef wychowywał swoje dzieci w atmosferze powagi, ciszy i żałoby. Zaszczepił w nich szacunek do tradycji, silne wartości patriotyczne i chrześcijańskie. Nauki ojca znacząco wpłynęły na twórczość Konopnickiej.
  • Lata 1855-1856 spędziła wraz z siostrą, Wandą Wasiłowską, na pensji u sióstr sakramentek w Warszawie. Tam też poznała swoją przyjaciółkę, Elizę Pawłowską (później Orzeszkową), z którą utrzymywała kontakt aż do śmierci.
  • W 1862 roku została wydana za mąż za 12 lat starszego Jarosława Konopnickiego. Jako posłuszna żona pojechała do małżeńskiego majątku w Bronowie, a później do posiadłości w Gusinie. Znalazła tam wiele zapomnianych książek, których czytanie było ogromną pasją. W poszukiwaniu ucieczki od ciągłego biesiadowania, organizowanego przez Jarosława, przemierzała okoliczne gospodarstwa. Zafascynowana prostym i ubogim życiem spędziła wiele czasu wśród mieszkańców wsi.
  • Mąż Marii nie pochwalał jej twórczości, nawet wtedy, gdy jej poemat „W górach” został bardzo pozytywnie przyjęty przez czytelników, w tym przez Henryka Sienkiewicza. To był przełomowy moment w życiu literatki. Po latach małżeńskiej posługi, w której Konopnicka odgrywała rolę posłusznej żony i matki ośmiorga dzieci, poetka postanowiła odejść od ograniczającego ją męża. W 1877 roku przeniosła się z dziećmi do Warszawy.
  • Aby utrzymać wielodzietną, rodzinę pracowała jako korepetytorka. W 1878 roku, po śmierci swojego ojca, zaangażowała się w działalność konspiracyjną, społeczną i emancypacyjną. Równolegle rozwijała swoją literacką karierę. W latach 1884-1886 redagowała pismo dla kobiet „Świt”, współpracowała również z kobiecym tygodnikiem „Bluszcz”.
  • Konopnicka była kontrowersyjną postacią. Jako samotna matka stała się obiektem plotek, których głównym tematem były romanse. Przypisywano jej wiele intymnych relacji z dużo młodszymi od niej mężczyznami oraz kobietą, malarką Marią Dulębianką, którą poznała w 1889 roku. W 1903 roku artystki zamieszkały w dworku w Żarnowcu koło Krosna na Pogórzu Karpackim, który Konopnicka otrzymała w darze narodowym z okazji 25-lecie pracy pisarskiej.
  • Publikowała pod wieloma pseudonimami. Swoje utwory podpisywała m.in. jako, „M. K.”, „K.”, „Ko-mar”, „Jan Sawa”, „Marko”, „Jan Waręż”, „Humanus”, „Ursus” czy „Mruczysław Pazurek”.
  • Pierwsze utwory Konopnicka pisała już w trakcie swojego małżeństwa. Zadebiutowała w 1870 w dzienniku „Kaliszanin” wierszem „Zimowy poranek”. Do jej największych dzieł należą: nowele „W winiarskim forcie”, „Mendel Gdański” i „Nasza szkapa”, zbiory „Ludzie i rzeczy” oraz „Moi znajomi” i oczywiście pieśń patriotyczna „Rota”, którą poetka napisała oburzona okrutnym traktowaniem polaków w zaborze pruskim.
  • Jej twórczość skupiała się wokół patriotyzmu, humanizmu i radykalizmu społecznego. W swoich utworach potępiała wyzysk niższych klas społecznych, złe traktowanie dzieci oraz wszelkiego rodzaju dyskryminację. Dorobek artystyczny poetki podsumowuje zdanie, napisane przez Stefana Żeromskiego: „Nasze pokolenie ma swego wieszcza w osobie Konopnickiej”.
  • Maria Konopnicka zmarła na zapalenie płuc 8 października 1910 roku we Lwowie. Została pochowana 11 października 1910 roku na cmentarzu Łyczakowskim. Na jej pogrzeb, choć była to świecka ceremonia, przybyło ok. 50 000 osób, które uczyniły z tego wydarzenia wielką patriotyczną manifestację.

Ulica Marii Konopnickiej znajduje się na Łazarzu.

Jej długość wynosi 249 metrów.

 

Portret: Agnieszka Zaprzalska

Kobiety na cokołach: Baletnica z Ogrodu Botanicznego

Kobiety na cokołach: Baletnica z Ogrodu Botanicznego

Tagi ,,

Poznański Ogród Botaniczny zachwyca mnogością niezwykłych roślin pochodzących z najdalszych zakątków świata. Tym, co najbardziej zapisuje się w pamięci większość odwiedzających, nie jest jednak żadna egzotyczna roślina, ale charakterystyczna rzeźba ogrodowa, przedstawiającą baletnicę w rozwiewanej przez wiatr i mieniącej się w słońcu ażurowej sukience.

Posąg baletnicy został zaprojektowany przez artystkę Małgorzatę Węcławską, absolwentkę poznańskiej Akademii Sztuk Pięknych. Postać tancerki znajdująca się w ogrodzie francuskim, nie ma jednak w sobie nic z posągowości.

Baletnica w stroju „Jeziora łabędziego” Piotra Czajkowskiego wygląda jakby zastygła w charakterystycznej pozie. Sprawia wrażenie najdelikatniejszej spośród znanych mi rzeźb, bo jej delikatną suknię tworzy rozpryskująca się woda.

Tekst: Paweł Cieliczko
Zdjęcie: Wikimedia / http://bit.ly/2GzlJcm

 

Poznańskie literatki: Krystyna Feldman

Poznańskie literatki: Krystyna Feldman

Tagi ,,

Krystyna Feldman była córką wybitnego lwowskiego aktora Ferdynanda Feldmana oraz aktorki i śpiewaczki operowej Katarzyny Sawickiej. Urodziła się we Lwowie 1 marca 1916 r., lecz – podobnie jak inna poznańska kresowianka, Kazimiera Iłłakowiczówna – odmładzała się, wskazując rok 1920 jako datę swoich urodzin.

W rodzinnym mieście ukończyła kurs aktorski i gimnazjum, a po studiach w warszawskim Państwowym Instytucie Sztuki Teatralnej zaczęła występować na deskach lwowskiego teatru miejskiego. W czasie wojny działała w konspiracji, była łączniczką Armii Krajowej.Czytaj dalej

Ulice Kobiet: Janina Lewandowska

Ulice Kobiet: Janina Lewandowska

Tagi ,,
 

#UliceKobiet

JANINA LEWANDOWSKA — podporucznik, pilotka, jedyna kobieta-ofiara zbrodni katyńskiej:

  • Urodziła się 22 kwietnia 1908 roku w Chartowie. Pochodziła z rodziny Dowbor-Muśnickich, jej ojcem był Józef Dowbor-Muśnicki — polski generał i główny dowódca sił zbrojnych Powstania Wielkopolskiego.
  • Po ukończeniu Państwowego Gimnazjum i Liceum im. Generałowej Zamoyskiej (obecnie II Liceum Ogólnokształcące im. Generałowej Zamoyskiej i Heleny Modrzejewskiej w Poznaniu) rozpoczęła naukę w Konserwatorium Muzycznym w klasach śpiewu i fortepianu.
  • Marzyła o karierze śpiewaczki, jednak przez brak naturalnych predyspozycji musiała zrezygnować z tych planów. Co więcej, jej ojciec był przeciwko, co ostatecznie zaważyło na decyzji.
  • Przez pewien czas pracowała na poczcie, dorabiała również przy organizacji Powszechnej Wystawy Krajowej (PeWuKa).
  • Janina posiadała jeszcze jedną ogromną pasję, którą było lotnictwo. W 1937 roku uzyskała licencję pilota sportowego w Wyższej Szkole Pilotażu na podpoznańskiej Ławicy. Szkoliła się również na pilota szybowca, a także uzyskała uprawnienia na wykonywanie skoków spadochronowych. W tej ostatniej dziedzinie była pionierką, gdyż jako pierwsza kobieta w Europie wykonała skok spadochronowy z wysokości 5 kilometrów.
  • W 1938 roku w Centrum Wyszkolenia Łączności w Zegrzu przeszła szkolenie z obsługi radiotelegrafów.
  • 10 czerwca 1939 roku wzięła ślub z ppłk. Mieczysławem Marianem Lewandowskim. Ze względu na dalsze wydarzenia młoda para nie miała czasu, by nacieszyć się swoim małżeństwem.
  • 3 września 1939 roku Janina oraz jej koledzy-lotnicy wyruszyli na warszawski front. W drodze z Nekli do Wrześni dołączyli do rzutu kołowego 3. Bazy Lotniczej z Ławicy, walczącej pod dowództwem kapitana Józefa Sidory.
  • Najprawdopodobniej 22 września w rejonie Husiatyna jednostka została pojmana przez sowietów. Janina Lewandowska i kpt. Sidora trafili do oficerskiego obozu jenieckiego w Ostaszkowie, skąd zostali przetransportowani do obozu w Kozielsku.
  • W kwietniu została wywieziona do lasu, znajdującego się między miejscowościami Gniezdowo i Katyń. Prawdopodobnie 22 kwietnia 1940 roku, w dzień swoich 32 urodzin, młoda pilotka została zamordowana. Była jedyną żeńską ofiarą zbrodni katyńskiej.

W 2018 roku Janina Lewandowska miała zostać patronką zdekomunizowanej ul. 23 lutego, znajdującej się w dzielnicy Starego Miasta.

22 marca Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zarządzenie wojewody Zbigniewa Hoffmanna w sprawie dekomunizacji ulicy 23 Lutego. Wyrok jest nieprawomocny.

Liczymy na to, że w Poznaniu znajdzie się inna ulica, którą poznaniacy nazwą na cześć tej wyjątkowej postaci.

Portret: Agnieszka Zaprzalska