Ulice kobiet

Ulice Kobiet: Jadwiga Wajsówna

Ulice Kobiet: Jadwiga Wajsówna

Tagi ,,

JADWIGA WAJSÓWNA — polska lekkoatletka, medalistka olimpijska.

Urodziła się 30 stycznia 1912 roku w Pabianicach. Była jednym z sześciorga dzieci Artura i Pauliny Janowskich. Od ósmego roku życia trenowała gimnastykę w Towarzystwie Gimnastycznym „Sokół”. Z czasem rozpoczęła treningi u Władysława Marciniaka — trenera lekkoatletycznego. Czytaj dalej

Ulice kobiet: Emilia Plater

Ulice kobiet: Emilia Plater

Tagi ,,

EMILIA PLATER — polska szlachcianka, bohaterka powstania listopadowego.

Urodziła się 13 listopada 1806 roku w Wilnie. Pochodziła z bogatej rodziny szlacheckiej — była córką hrabiego Franciszka Ksawerego Platera i Anny Plater z domu Mohlów. Małżeństwo jej rodziców nie należało do udanych, rozstali się w 1815 roku. Dziewięcioletnia Emila zamieszkała z matką w Liksnie w domu ciotki, Izabeli Zyberk-Plater.Czytaj dalej

Ulice Kobiet: Narcyza Żmichowska

Ulice Kobiet: Narcyza Żmichowska

Tagi ,,
NARCYZA ŻMICHOWSKA — powieściopisarka, poetka, nauczycielka, działaczka polityczna i społeczna, jedna z prekursorek feminizmu w Polsce:
 

Urodziła się 4 marca 1819 roku w Warszawie. Pochodziła z ubogiej ziemiańskiej rodziny — jej babka popełniła mezalians, przez który została wydziedziczona z rodowego majątku.

Rodzicami literatki byli Jan Żmichowski i Wiktoria z domu Kiedrzyńska. Mieszkali w Nowym Mieście nad Pilicą, gdzie Jan pracował jako urzędnik żupy solnej. Matka Narcyzy zmarła trzy dni po jej urodzeniu.

Gdy miała 7 lat rozpoczęła naukę na warszawskiej pensji Zuzanny Wilczyńskiej. Kolejnym krokiem w jej edukacji było uzyskanie wykształcenia w zawodzie guwernantki w warszawskim Instytucie Rządowym Wychowania Panien pod okiem Klementyny Hoffmanowej — niezależnej pisarki, która jako pierwsza kobieta w Polsce utrzymywała się z pracy twórczej.

W 1838 rozpoczęła pracę guwernantki w rodzinie Zamoyskich. Wraz z pracodawcami wyjechała do Paryża, gdzie za namową swojego brata Erazma, zaczęła uczęszczać na wykłady Akademii Francuskiej — była jedną z pierwszych słuchaczek. Pobyt we Francji bardzo ją zmienił, stała się niezależną i pewną siebie kobietą — nie zważając na konwenanse, nosiła krótką fryzurę i popalała cygara.

Po powrocie do kraju cieszyła się ogromnym uznaniem w dziedzinie edukacji. Przez kolejne lata wykształciła liczne grono dziewcząt, w oparciu o autorski program nauczania, w którym szczególną rolę odgrywała idea emancypacji kobiet. Jej uczennice domagały się prawa do wyboru partnera oraz uczestnictwa w życiu publicznym na równi z mężczyzną.

Żmichowska stała na czele warszawskiego koła literackiego Entuzjastek i Entuzjastów, funkcjonującego w latach 1842-1848. Pretekstem do organizowania spotkań grupy były rozważania dotyczące literatury i sztuki, jednak w rzeczywistości towarzystwo to za zamkniętymi drzwiami prowadziło działalność konspiracyjną przeciwko pruskiemu zaborcy.

W latach 1842-1845 wbrew zakazom prowadziła polską szkołę w Rzeczycy. Czas spędzony na wsi poświęciła również na napisanie swojej najważniejszej powieści pt. „Poganka”.

W trakcie pobytu w Wielkopolsce w latach 1844-1845 współpracowała z Towarzystwem Demokratycznym Polski. Od 1846 roku prowadziła pensję dla dziewcząt w Warszawie.

W latach 1849-1852, pod zarzutem spiskowania przeciwko pruskiej władzy, przebywała w więzieniu, potem przez kolejne trzy lata była przetrzymywana w areszcie domowym.

U schyłku swego życia rozpoczęła studia na Uniwersytecie Paryskim. Pozostawiła po sobie kilka większych publikacji, wiersze oraz liczną korespondencję, która do dzisiaj stanowi bogate źródło historyczne.

Zmarła w 25 grudnia 1876 roku w Warszawie. Spoczywa na Cmentarzu Powązkowskim.

Ulica imienia Narcyzy Żmichowskiej znajduje się na Strzeszynie.

Jej długość wynosi 125 metrów.

Portret: Agnieszka Zaprzalska

 

Czytaj dalej

Ulice Kobiet: Elżbieta Zawacka

Ulice Kobiet: Elżbieta Zawacka

Tagi ,,

ELŻBIETA ZAWACKA — generałka brygady, jedyna kobieta wśród cichociemnych, kurierka Komendy Głównej Armii Krajowej, matematyczka i profesorka nauk humanistycznych: 

 

Urodziła się 19 marca 1909 roku w Toruniu w zaborze pruskim. Była córką pruskiego urzędnika Władysława Zawackiego oraz Marianny Zawackiej z domu Nowak. W tajemnicy przed władzą, podobnie jak jej siedmioro rodzeństwa, była wychowywana w oparciu o silne wartości patriotyczne. 

W 1915 roku została zapisana do niemieckiej Szkoły Wydziałowej. W wolnej Polsce zdała egzamin z języka polskiego i rozpoczęła naukę Żeńskim Miejskim Gimnazjum Humanistycznym w Toruniu. 

Po zdaniu matury studiowała matematykę na Wydziale Matematyczno-PrzyrodniczymUniwersytetu Poznańskiego. W 1937 roku uzyskała najwyższy stopień instruktorski Przysposobienia Wojskowego Kobiet. Rok później została komendantką Rejonu Śląskiego PWK i kierowała pracą 19 śląskich powiatów. 

Po wybuchu II Wojny Światowej wstąpiła do Kobiecego Batalionu Pomocniczej Służby Wojskowej, by walczyć w obronie Lwowa. W październiku 1939 roku dołączyła do polskiej organizacji konspiracyjnej Służba Zwycięstwu Polski (później Związek Walki Zbrojnej). Służyła pod pseudonimem „Zelma”.
W 1940 roku została przydzielona do służby w Wydziale Łączności Zagranicznej Komendy Głównej Armii Krajowej „Zagroda”. Pracowała jako łączniczka: przewoziła korespondencję pomiędzy Warszawą, a Berlinem, organizowała również szlak kurierski pomiędzy Londynem, a Niemcami. W trakcie pobytu w Wielkiej Brytanii posługiwała się nazwiskiem Elizabeth Watson. 

W 1943 roku była emisariuszką Komendanta Głównego AK Stefana Roweckiego. Wyruszyła na misję, której celem było poprawienie łączności pomiędzy Sztabem Naczelnego Wodza w Londynie a KG AK w Warszawie. Miała do wykonania jeszcze jedno zadanie: przedstawić żądania swojego zwierzchnika związane z regulacjami prawnymi sytuacji kobiet w Wojsku Polskim. Aby wykonać rozkaz udała się w długą podróż, której trasę obejmowały Niemcy, Francja, Andora, Hiszpania, Gibraltar i wreszcie Londyn. Do kraju powróciła w nocy z 9 na 10 września zrzucona ze spadochronem w ramach akcji „Neon 4” na placówkę „Solnica” we wsi Osowiec.

W marcu 1944 roku została przeniesiona do służby w dowództwie Wojskowej Służby Kobiet — decyzja ta była podyktowana trudną sytuacją Zawackiej, której w tym czasie groziło aresztowanie (już w 1942 gestapo ścigało ją listem gończym, a także represjonowało i więziło członków jej rodziny). Poprzednia komórka łączności „Zagroda” została zdekonspirowana przez niemieckiego agenta, co zmusiło Zawacką do ucieczki i schronienia się w klasztorze sióstr niepokalanek w Szymanowie koło Sochaczewa. Była jedną z niewielu osób, którym udało się ujść z życiem. 

Czytaj dalej

Ulice kobiet: Maria Konopnicka

Ulice kobiet: Maria Konopnicka

Tagi ,,
 

MARIA KONOPNICKA — najwybitniejsza poetka swojej epoki, nowelistka, krytyczka i recenzentka literacka, publicystka, patriotka oraz społeczniczka:

  • Urodziła się 23 maja 1842 roku w Suwałkach, gdzie spędziła pierwsze lata swojego dzieciństwa. Pochodziła z rodziny Wasiłowskich — jej rodzicami byli Scholastyka Turska oraz Józef Wasiłowski, prawnik, obrońca Prokuratorii Generalnej i Patron Trybunału (cywilnego).
  • W 1849 roku Wasiłowscy przenieśli się do Kalisza. Gdy pięć lat później zmarła matka Marii, całkowitą opiekę nad nią i jej rodzeństwem przejął ojciec. Józef wychowywał swoje dzieci w atmosferze powagi, ciszy i żałoby. Zaszczepił w nich szacunek do tradycji, silne wartości patriotyczne i chrześcijańskie. Nauki ojca znacząco wpłynęły na twórczość Konopnickiej.
  • Lata 1855-1856 spędziła wraz z siostrą, Wandą Wasiłowską, na pensji u sióstr sakramentek w Warszawie. Tam też poznała swoją przyjaciółkę, Elizę Pawłowską (później Orzeszkową), z którą utrzymywała kontakt aż do śmierci.
  • W 1862 roku została wydana za mąż za 12 lat starszego Jarosława Konopnickiego. Jako posłuszna żona pojechała do małżeńskiego majątku w Bronowie, a później do posiadłości w Gusinie. Znalazła tam wiele zapomnianych książek, których czytanie było ogromną pasją. W poszukiwaniu ucieczki od ciągłego biesiadowania, organizowanego przez Jarosława, przemierzała okoliczne gospodarstwa. Zafascynowana prostym i ubogim życiem spędziła wiele czasu wśród mieszkańców wsi.
  • Mąż Marii nie pochwalał jej twórczości, nawet wtedy, gdy jej poemat „W górach” został bardzo pozytywnie przyjęty przez czytelników, w tym przez Henryka Sienkiewicza. To był przełomowy moment w życiu literatki. Po latach małżeńskiej posługi, w której Konopnicka odgrywała rolę posłusznej żony i matki ośmiorga dzieci, poetka postanowiła odejść od ograniczającego ją męża. W 1877 roku przeniosła się z dziećmi do Warszawy.
  • Aby utrzymać wielodzietną, rodzinę pracowała jako korepetytorka. W 1878 roku, po śmierci swojego ojca, zaangażowała się w działalność konspiracyjną, społeczną i emancypacyjną. Równolegle rozwijała swoją literacką karierę. W latach 1884-1886 redagowała pismo dla kobiet „Świt”, współpracowała również z kobiecym tygodnikiem „Bluszcz”.
  • Konopnicka była kontrowersyjną postacią. Jako samotna matka stała się obiektem plotek, których głównym tematem były romanse. Przypisywano jej wiele intymnych relacji z dużo młodszymi od niej mężczyznami oraz kobietą, malarką Marią Dulębianką, którą poznała w 1889 roku. W 1903 roku artystki zamieszkały w dworku w Żarnowcu koło Krosna na Pogórzu Karpackim, który Konopnicka otrzymała w darze narodowym z okazji 25-lecie pracy pisarskiej.
  • Publikowała pod wieloma pseudonimami. Swoje utwory podpisywała m.in. jako, „M. K.”, „K.”, „Ko-mar”, „Jan Sawa”, „Marko”, „Jan Waręż”, „Humanus”, „Ursus” czy „Mruczysław Pazurek”.
  • Pierwsze utwory Konopnicka pisała już w trakcie swojego małżeństwa. Zadebiutowała w 1870 w dzienniku „Kaliszanin” wierszem „Zimowy poranek”. Do jej największych dzieł należą: nowele „W winiarskim forcie”, „Mendel Gdański” i „Nasza szkapa”, zbiory „Ludzie i rzeczy” oraz „Moi znajomi” i oczywiście pieśń patriotyczna „Rota”, którą poetka napisała oburzona okrutnym traktowaniem polaków w zaborze pruskim.
  • Jej twórczość skupiała się wokół patriotyzmu, humanizmu i radykalizmu społecznego. W swoich utworach potępiała wyzysk niższych klas społecznych, złe traktowanie dzieci oraz wszelkiego rodzaju dyskryminację. Dorobek artystyczny poetki podsumowuje zdanie, napisane przez Stefana Żeromskiego: „Nasze pokolenie ma swego wieszcza w osobie Konopnickiej”.
  • Maria Konopnicka zmarła na zapalenie płuc 8 października 1910 roku we Lwowie. Została pochowana 11 października 1910 roku na cmentarzu Łyczakowskim. Na jej pogrzeb, choć była to świecka ceremonia, przybyło ok. 50 000 osób, które uczyniły z tego wydarzenia wielką patriotyczną manifestację.

Ulica Marii Konopnickiej znajduje się na Łazarzu.

Jej długość wynosi 249 metrów.

 

Portret: Agnieszka Zaprzalska

Ulice Kobiet: Janina Lewandowska

Ulice Kobiet: Janina Lewandowska

Tagi ,,
 

#UliceKobiet

JANINA LEWANDOWSKA — podporucznik, pilotka, jedyna kobieta-ofiara zbrodni katyńskiej:

  • Urodziła się 22 kwietnia 1908 roku w Chartowie. Pochodziła z rodziny Dowbor-Muśnickich, jej ojcem był Józef Dowbor-Muśnicki — polski generał i główny dowódca sił zbrojnych Powstania Wielkopolskiego.
  • Po ukończeniu Państwowego Gimnazjum i Liceum im. Generałowej Zamoyskiej (obecnie II Liceum Ogólnokształcące im. Generałowej Zamoyskiej i Heleny Modrzejewskiej w Poznaniu) rozpoczęła naukę w Konserwatorium Muzycznym w klasach śpiewu i fortepianu.
  • Marzyła o karierze śpiewaczki, jednak przez brak naturalnych predyspozycji musiała zrezygnować z tych planów. Co więcej, jej ojciec był przeciwko, co ostatecznie zaważyło na decyzji.
  • Przez pewien czas pracowała na poczcie, dorabiała również przy organizacji Powszechnej Wystawy Krajowej (PeWuKa).
  • Janina posiadała jeszcze jedną ogromną pasję, którą było lotnictwo. W 1937 roku uzyskała licencję pilota sportowego w Wyższej Szkole Pilotażu na podpoznańskiej Ławicy. Szkoliła się również na pilota szybowca, a także uzyskała uprawnienia na wykonywanie skoków spadochronowych. W tej ostatniej dziedzinie była pionierką, gdyż jako pierwsza kobieta w Europie wykonała skok spadochronowy z wysokości 5 kilometrów.
  • W 1938 roku w Centrum Wyszkolenia Łączności w Zegrzu przeszła szkolenie z obsługi radiotelegrafów.
  • 10 czerwca 1939 roku wzięła ślub z ppłk. Mieczysławem Marianem Lewandowskim. Ze względu na dalsze wydarzenia młoda para nie miała czasu, by nacieszyć się swoim małżeństwem.
  • 3 września 1939 roku Janina oraz jej koledzy-lotnicy wyruszyli na warszawski front. W drodze z Nekli do Wrześni dołączyli do rzutu kołowego 3. Bazy Lotniczej z Ławicy, walczącej pod dowództwem kapitana Józefa Sidory.
  • Najprawdopodobniej 22 września w rejonie Husiatyna jednostka została pojmana przez sowietów. Janina Lewandowska i kpt. Sidora trafili do oficerskiego obozu jenieckiego w Ostaszkowie, skąd zostali przetransportowani do obozu w Kozielsku.
  • W kwietniu została wywieziona do lasu, znajdującego się między miejscowościami Gniezdowo i Katyń. Prawdopodobnie 22 kwietnia 1940 roku, w dzień swoich 32 urodzin, młoda pilotka została zamordowana. Była jedyną żeńską ofiarą zbrodni katyńskiej.

W 2018 roku Janina Lewandowska miała zostać patronką zdekomunizowanej ul. 23 lutego, znajdującej się w dzielnicy Starego Miasta.

22 marca Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zarządzenie wojewody Zbigniewa Hoffmanna w sprawie dekomunizacji ulicy 23 Lutego. Wyrok jest nieprawomocny.

Liczymy na to, że w Poznaniu znajdzie się inna ulica, którą poznaniacy nazwą na cześć tej wyjątkowej postaci.

Portret: Agnieszka Zaprzalska

Ulice kobiet: Eliza Orzeszkowa

Ulice kobiet: Eliza Orzeszkowa

Tagi ,,

ELIZA ORZESZKOWA — pisarka, społeczniczka, patriotka: 

Urodziła się 6 czerwca 1841 roku w Miłkowszczyźnie. Pochodziła z rodziny Piotrowskich, zamożnych ziemian herbu Korwin. Kiedy miała 11 lat rozpoczęła edukację na pensji sióstr sakramentek w Warszawie, tam też poznała swoją serdeczną przyjaciółkę, Marię Wasiłowską (później Marię Konopnicką). Czytaj dalej

Ulice kobiet: Irena Bobowska

Ulice kobiet: Irena Bobowska

Tagi ,,,

IRENA BOBOWSKA — poetka, malarka, członkini poznańskiego Ruchu Oporu:

  • Uczyła się Państwowej Uczelni Żeńskiej im. Dąbrówki w Poznaniu. Była również harcerką — należała do VI Drużyny im. Anieli Tułodzieckiej. Zainicjowała stworzenie pierwszej biblioteki dla młodzieży przy Towarzystwie Czytelni Ludowych na Osiedlu Warszawskim w Poznaniu.
  • W wyniku przebytej choroby Heinego-Medina od 2 roku życia poruszała się na wózku inwalidzkim. Problemy zdrowotne nie przeszkodziły jej jednak w działalności na rzecz obrony ojczyzny. W 1940 roku wstąpiła do Związku Walki Zbrojnej w Poznaniu, o nazwie Wojsko Ochotnicze Ziem Zachodnich (WOZZ,8 grudnia 1939 r.). W konspiracji posługiwała się pseudonimami „Wydra” i „Nenia”.
  • Była inicjatorką i współredaktorką podziemnego pisma „Pobudka”, którego redakcję zorganizowała w domu rodzinnym. Zajmowała się również powielaniem i kolportażem tygodnika.
  • W 1940 roku została aresztowana przez gestapo i osadzona w Forcie VII, skąd trafiła do aresztu we Wronkach. Ze względu na niepełnosprawność stała się ofiarą przemocy ze strony więziennych strażników — była przez nich bita i głodzona, zabrali jej wózek inwalidzki oraz szyny, bez których nie była w stanie się poruszać.
  • W 1941 roku trafiła do więzienia Berlin Plötzensee. Tam skazano ją na śmierć. 26 września 1942 roku wykonano wyrok poprzez ścięcie na gilotynie. W celi śmierci napisała przejmujący list do matki, który był świadectwem ogromnej wiary i odwagi młodej bohaterki. Miała zaledwie 22 lata.

Skwer imienia Ireny Bobowskiej znajduje się na Ogrodach, pomiędzy ulicami: Dąbrowskiego, Przybyszewskiego i Engeströma.

Swój obecny patronat otrzymał na mocy uchwały z dnia 26 czerwca 2012 roku.

Portret: Agnieszka Zaprzalska

 

Ulice kobiet: Elżbieta Drużbacka

Ulice kobiet: Elżbieta Drużbacka

Tagi ,,

ELŻBIETA DRUŻBACKA – jedna z najwybitniejszych poetek staropolskich: 

  • Wywodziła się z rodu Kowalskich — skromnej wielkopolskiej rodziny szlacheckiej.
  • Wychowywała się na dworze Elżbiety z Lubomirskich Sieniawskiej — krakowskiej kasztelanowej. Pobierała tam nauki m.in. z języka francuskiego, literatury oraz etykiety dworskiej.
  • W 1721 roku poślubiła Kazimierza Drużbackiego. Ich małżeństwo trwało zaledwie 15 lat, do śmierci Kazimierza w 1736 roku. Owocem ich związku były dwie córki — Marianna i Anna.
  • W swoim dorosłym życiu dużo podróżowała — często bywała na dworach Czartoryskich, Sieniawskich, Branickich, Lubomirskich, Krasickich i Sanguszków. 
  • Studiowała literaturę, a pieniądze na edukację pozyskiwała m.in. z pisania liryków i panegiryków dla magnackich rodów.
  • Była kobietą zaradną i samodzielną — godziła liczne rodzinne obowiązki z zawodowymi, ponadto sama zarządzała swoim majątkiem. 
  • W 1752 roku bracia Załuscy (biskup Józef Andrzej i Andrzej Stanisław) wydali pierwszy tomik jej poezji, zatytułowany „Zbiór rymów duchownych, panegirycznych, moralnych i światowych”. 
  • Jej twórczość była skupiona wokół religii, ale nie zabrakło w niej również myśli feministycznej. Pomimo konserwatywnego wychowania ceniła swobodę wypowiedzi i niezależność. W swojej poezji nawiązywała do idei równouprawnienia płci, wolności słowa dla kobiet oraz otwarcie potępiała politykę podwójnych standardów, panującą w ówczesnych konwenansach. 
  • Po śmierci córek i gromady wnucząt, zamieszkała w tarnowskim klasztorze sióstr bernardynek.
  • Zmarła w tym samym klasztorze w 1765 roku. 

Ulica imienia Elżbiety Drużbackiej znajduje się na Łazarzu.

Jej długość wynosi 105 metrów. 

Portret: Agnieszka Zaprzalska

Ulice kobiet: Emilia Sczaniecka

Ulice kobiet: Emilia Sczaniecka

Tagi ,,

EMILIA SCZANIECKA — działaczka patriotyczna i społeczna:

  • Pochodziła ze starej wielkopolskiej rodziny ziemiańskiej, odebrała edukację na pensjach w Poznaniu i Dreźnie. 
  • Ważną rolę w jej życiu odegrał nauczyciel jej braci – Karol Marcinkowski, plotkowano o ich romansie, który nie mógł się zakończyć małżeństwem ze względu na dzielącą ich przepaść stanową.
  • Była zaangażowała w ruchy narodowe i powstańcze — organizowała lazarety i szpitale polowe, by ratować rannych z powstania listopadowego (1830), wiosny ludów (1848), powstania styczniowego (1863), wojny prusko-austriackiej (1866) i prusko-francuskiej (1870).
  • W wyniku podziału dóbr rodowych otrzymała majątki Michorzewo, Michorzewko oraz Pakosław, w którym mieszkała. Stał on się też ważnym punktem na mapie wszelkich polskich konspiratorów, którzy w nim mogli liczyć na schronienie i gościnę.
  • W 1830 roku, gdy jej bracia poszli do powstania, jeździła po dworach organizując broń i aprowizację dla wielkopolskiej jazdy. Kiedy oddziały poznańskie znalazły się na utrzymaniu władz narodowych, sama przeszła przez kordon i pracowała jako samarytanka w szpitalu Ujazdowskim i Wolskim. 
  • Za swoją działalność została skazana na 6 miesięcy twierdzy, a jej majątek objęto sekwestrem.
  • Po powrocie z więzienia organizowała pomoc dla weteranów powstania listopadowego, a także założyła szkołę dla dzieci wiejskich. Wspierała działania Marcinkowskiego dofinansowując spółkę Bazar
    i Towarzystwo Pomocy Naukowej.
  • Wcześnie straciła rodziców, a gdy nieoczekiwanie zmarła jej siostra Nimfa Łącka, wzięła na siebie obowiązek wychowania jej sześciorga dzieci.
  • Spodziewając się wojny z Rosją doprowadziła do powołania 24 marca 1848 r. Dyrekcji Opieki nad Rannymi, w której została „przełożoną pielęgniarek” zajmując się szkoleniem personelu pomocniczego i organizowaniem lazaretów.
  • Założyła w Pakosławiu przytułek dla bezdomnych żołnierzy.
  • Gdy nastał pokój zarządzała swoimi majątkami, a dochody z nich uzyskiwane przeznaczała w znacznej mierze na wspieranie inicjatyw społecznych i narodowych.
  • Zmarła w 1896 roku i została pochowana w Michorzewie — jej pogrzeb stał się wielka demonstracją patriotyczną.Ulica imienia Emilii Sczanieckiej znajduje się na Łazarzu.

    Jej długość wynosi 297 metrów.

    Portret: Agnieszka Zaprzalska