Kobiety na cokołach: Bamberka

Kobiety na cokołach: Bamberka

Opublikowany w Herstoria warta Poznania, Kobiety na cokołach Tagi ,,,,,,

Bamberka – obok sylwetki poznańskiego Ratusza, koziołków oraz Okrąglaka – to najbardziej rozpoznawalny symbol Poznania. Została ufundowana przez Leopolda Goldenringa, właściciela winiarni znajdującej się w dawnej kamienicy Grodzickich, przy narożniku Starego Rynku i ul. Woźnej (obecnie znajduje się w niej Muzeum Instrumentów Ludowych). Studzienka miała być reklamą tej firmy winiarskiej.

TOŻSAMOŚĆ POZNAŃSKIEJ BAMBERKI

Jadwiga Jakubczak urodziła się w 1889 roku we wsi Piątkowo, gdzie mieszkała w drewnianych czworakach, a jej ojciec był woźnicą i dowoził wino do poznańskich winiarni na Starym Rynku. Pracowała tam kilka lat, a że była bardzo sumienną pracownicą, właściciel zaproponował jej by – w ramach nagrody – pozowała do posągu Bamberki. Modelka za pozowanie nie otrzymała żadnej zapłaty, a wyróżnienie stało się przedmiotem nieprawdziwych plotek o romansie młodej Jadzi z właścicielem winiarni. Dwa lata po odsłonięciu studzienki Bamberki, w 1917 roku, w winiarni Goldenringa poznała Szczepana Gadziemskiego, z którym się pobrała, a jako mężatce nie wypadało jej pracować w winiarni i zamieszkała z mężem przy ul. Głównej. Pomagała mężowi, który pracował jako woźny w osiedlowej szkole, a przede wszystkim w tych trudnych czasach urodziła i wychowała pięcioro dzieci. Zapamiętana została przez bliskich jako osoba bardzo ciepła, życzliwa, troskliwa. Jadwiga Gadziemska pochowana została na cmentarzu miłostowskim od strony ul. Gnieźnieńskiej.

BAMBERKA JAKO SYMBOL

Bamberka jest symbolem kultury bamberskiej. Bambrzy w Poznaniu pojawili się na początku XVIII, na zaproszenie władz miejskich, które poszukiwały osadników, którzy ożywią podpoznańskie wsie zrabowane i spalone w czasie wojny północnej, a potem wyludnione na skutek panującej w okolicach zarazy. Jedynym warunkiem stawianym przez władze było to, by osadnicy byli katolikami. Początkowo wyróżniali się oni językiem i barwnymi strojami, ale wkrótce pod wpływem polskiej szkoły, Kościoła oraz polskiego otoczenia szybko się spolonizowali i już w XIX wieku wielu z nich wspierało polskie ruchy niepodległościowe. Do dziś stanowią istotny element krajobrazu Poznania, który jest kultywowany.

HISTORIA STUDZIENKI

Zlecenie na wykonanie rzeźby otrzymał znany wówczas berliński rzeźbiarz Józef Wackerle. Odlana z brązu figura przedstawiała jedną z kelnerek winiarni Goldenringa – Jadwigę Jakubczak. Panna Jadwiga ustawiona została na beczce, z nosidłami, czyli szońdami na ramionach, na których znajdowały się dwie ministągwie, stosowane niegdyś do przenoszenia wina z wielkich beczek w piwnicy. Cokół rzeźby stanowiła studzienka, wykonana przez poznańskiego architekta Stahla.

Projekt od początku miał charakter użytkowy. U stóp Bamberki znajdował się basen, do którego woda spływa dwoma strumieniami, który służył jako poidło dla koni. Niżej znajdowały się dwa małe poidła dla psów, które nie zachowały się do czasów współczesnych. Ze studzienki Bamberki często korzystali także ludzie, którzy pili wodę tryskającą spod konwi. Dziś Bamberka znajduje się na Starym Rynku u zbiegu ul. Ratuszowej z Różanym Targiem, jednak nie jest to jej pierwsza lokalizacja, przez ostatnie 100 lat, sporo bowiem wędrowała. Pierwotnie ustawiona została przed domkami budniczymi na wprost wylotu ulicy Woźnej, w 1929 roku przeniesiona została na zachodnią ścianę ratusza, od strony ul. Wronieckiej, gdzie stanęła rok później. Po zakończeniu wojny prawie 20 lat spędziła zamknięta w miejskich magazynach i dopiero w 1964 roku ustawiono ją na ul. Mostowej przed dawną lożą masońską, w której jest muzeum etnograficzne. Po kolejnych 13 latach w 1977 roku powróciła na Stary Rynek i stanęła przy Różanym Targu.

Tekst: Paweł Cieliczko
Zdjęcie: Tomasz Koryl

 

Komentarze