Pomnik 15 Pułku Ułanów

Pomnik 15 Pułku Ułanów

Opublikowany w Pomniki Powstania Wielkopolskiego, Pomniki Poznania Tagi ,

Poznański pułk ułanów to najbardziej poznańska jednostka wojskowa. Sformowany został w pierwszych dniach Powstania Wielkopolskiego jako oddział Strzelców Konnych Straży Poznańskiej, składający się z poznaniaków doświadczonych na polach bitew I wojny światowej oraz młodzieży, wkrótce rozrósł się na tyle, że przyjął nazwę 1 pułku Ułanów Wielkopolskich. Obecną nazwę pułk przyjął po podporządkowaniu wojska wielkopolskiego Naczelnikowi Państwa Józefowi Piłsudskiego, wówczas jego dowódcą został ppłk Władysław Anders, a fakt dopisania w nazwie miasta powstania i stacjonowania pułku był wynikiem osobistego listu prezydenta Poznania Jarogniewa Drwęskiego do Marszałka Piłsudskiego.

Od chwili zawiązania jednostki, poznańscy ułani zawsze nosili rogatywki z czerwonym otokiem. Pułk zapisał bohaterskie karty historii podczas wojny polsko-radzieckiej 1920 roku, za co został odznaczony jako jeden z 5 na 40 walczących pułków ułanów, srebrnym orderem Virtuti Militari. Marszałek Józef Piłsudski przemawiając do poznańskich kawalerzystów stwierdził – Tam gdzie byliście, byliście najlepsi. Poznańscy ułani walczyli w wojnie obronnej 1939 roku w ramach Armii Poznań, uczestniczyli w bitwie nad Bzurą, a potem bronili Warszawy aż do jej kapitulacji. Do końca pozostali wierni słowom swej pułkowej żurawiejki –

 

A kto wroga krwią zbroczony

To piętnasty pułk czerwony

 

Pomnik 15 pułku Ułanów wykonany został przez warszawskiego rzeźbiarza Mieczysława Lubelskiego, a jego oprawę architektoniczną opracował Adam Ballenstaedt. Pierwotnie planowano, że ustawiony on zostanie na terenie koszar ułanów przy ul. Grunwaldzkiej, ostatecznie jednak zdecydowano się na umieszczenie go na otwartej przestrzeni miejskiej, na tyłach kościoła franciszkanów, u zbiegu ulic Paderewskiego i Ludgardy.

 

1. Pomnik 15 Pułku Ułanów w Poznaniu

Pomnik przedstawia figurę ułana na wspiętym koniu przebijającego lancą smoka. Figura ułana nawiązuje do postaci św. Jerzego, który walczył ze smokiem, a ukazywany jest zwykle w podobnej pozie jak ułan na poznańskim pomniku. Zważywszy na fakt, że św. Jerzy jest patronem rycerzy oraz harcerzy, podobieństwo to było zapewne zamierzone. Figura ułana na koniu ustawiona została na wysokim cokole wykonanym z piaskowca szydłowieckiego, na którym umieszczony został orzeł w koronie, a pod nim umieszczona metalowa tablica z inskrypcją –

 

Pomnik 15 Pułku Ułanów Poznańskich.

Pierwszej jednostki kawalerii Powstania Wielkopolskiego.

Zniszczony przez hitlerowskich najeźdźców w roku 1939.

Zrekonstruowany w roku 1982.

 

2. Pomnik 15 Pułku Ułanów w Poznaniu

Uroczyste odsłonięcie pomnika odbyło się w dniu 22 października 1927 roku. Brali w nim udział przedstawiciele władz miasta z prezydentem Cyrylem Ratajskim na czele, generalicja w osobach Daniela Konarzewskiego, Kazimierza Sosnkowskiego, Michała Tokarzewskiego czy Władysława Andersa. Mszę święta w kościele garnizonowym św. Józefa na Wzgórzu św. Wojciecha celebrował biskup polowy Stanisław Gall. Pod pomnikiem złożone zostały wieńce, między innym od Prezydenta Polski Ignacego Mościckiego oraz od władz miejskich z napisem Poznań dzieciom swoim.

Niemcy zniszczyli pomnik 15 Pułku Ułanów Poznańskich bezpośrednio po zajęciu Poznania, bo jeszcze we wrześniu 1939 roku, strącając z kolumny jeźdźca na koniu i pozbawiając cokół tablic. Przez kolejne ponad 40 lat pusta kolumna czekała na powrót kawalerzysty zabijającego smoka.

Środowiska kombatanckie oraz mieszkańcy Poznania nigdy nie zapomnieli o strąconym ułanie i podejmowali działania zmierzające do jego odbudowania. Dogodna okazja pojawiła się na początku lat osiemdziesiątych, gdy władze – po wprowadzeniu stanu wojennego – szukały płaszczyzny do porozumienia z rodakami, a najlepszą wydawało się powrócenie do tradycji narodowych i wojskowych, które bliskie były społeczeństwu, a rządzący krajem wojskowi, przez ich podnoszenie, chcieli się uwiarygodnić przed narodem. Na czele jedynej koncesjonowanej organizacji kombatanckiej – Związku Bojowników o Wolność i Demokracje – stał zaś wówczas Mieczysław Moczar, prezentujący bardzo narodowe poglądy.


3. Pomnik 15 Pułku Ułanów w Poznaniu

Pomnik 15 pułku Ułanów Poznańskich odsłonięty został ponownie w dniu 10 września 1982 roku, w 43 rocznicę rozpoczęcia bitwy nad Bzurą, w której walczyli poznańscy ułani. Podkreślić warto, że 10 dni wcześniej – w rocznicę wybuchu II wojny światowej – odsłonięty został u zbiegu ul. Północnej i ul. Księcia Józefa Poniatowskiego monumentalny pomnik Armii Poznań w ramach której walczył podczas wojny obronnej 15 pułk Ułanów Poznańskich. Nowa rzeźba był wiernym odwzorowaniem przedwojennej figury ułana na koniu, a wykonana została przez Józefa Murlewskiego i Benedykta Kasznię. O okolicznościach odsłonięcia tego pomnika tak opowiadał ówczesny prezydent Poznania Andrzej Wituski:

 

Przed wojną prezydent Poznania był szefem 15. Pułku Ułanów Poznańskich. Taka była tradycja. To jemu zawsze kawalerzyści składali meldunki, on musiał wypić strzemiennego. W 1982 padło na mnie. Poświęcony ułanom pomnik, który w 1927 roku stanął u zbiegu ulic Ludgardy i Paderewskiego, miał upamiętniać czyn zbrojny żołnierzy tego pułku w wojnie bolszewickiej w 1920 roku. W czasie drugiej wojny pomnik został zniszczony przez Niemców. Więc go odrestaurowaliśmy i ponownie odsłoniliśmy we wrześniu 1982 roku. Ułani byli wniebowzięci. Ale… wojna bolszewicka… smok na przedwojennym pomniku odziany był w czapkę z czerwoną gwiazdą… no w każdym razie nie wszyscy byli zachwyceni. A ja zawiadomiłem i zaprosiłem wszystkich, kogo trzeba w tym mieście. Miało być wojsko, orkiestra, strzały i saluty, pełna gala. Aż tu, kilka godzin przed uroczystością, dowiaduję się, że nie będzie nikogo. Jest rozkaz, by wojsko w tym nie uczestniczyło. Ci z „białego domu” poinformowali, że też nie przyjdą. Pojawił się tylko jeden kierownik wydziału – Marian Jakubowicz. Chyba jako prywatna osoba. Nie miałem czasu dopytywać, skąd taka decyzja, musiałem wymyślać od nowa całą uroczystość. Zamiast wojska byli harcerze. Utworzyli ładny szpaler. Przemówił prezydent i któryś z rotmistrzów. Pomnik został odsłonięty.

 

Na koniec wspomnieć jeszcze warto, że tradycje 15 pułku Ułanów Poznańskich nie są podtrzymywane wyłącznie poprzez składanie wiązanek kwiatów pod pomnikiem w święta narodowe. Aktywnie działa stowarzyszenie kultywujące tradycje pułku, a jego członkowie konno i w mundurach z epoki asystują przy najważniejszych uroczystościach, a w kwietniu każdego roku (23 kwietnia było święto pułkowe) organizują uroczyste Dni Ułana.

 

Paweł Cieliczko

Bibliografia:

  1. Eugeniusz Goliński, Pomniki Poznania, Poznań 2001, s. 24-26.
  2. Włodzimierz Łęcki, Poznań – przewodnik po zabytkach i osobliwościach miasta dla przybyszów z dalszych i bliższych stron, Poznań 2010, ss. 120-121.
  3. Jacek Y. Łuczak, Spacerownik poznański, Poznań, ok. 2010, s. 190-191.
  4. Nikodem Pajzderski, Poznań 1929. Przewodnik po Poznaniu, Poznań 1929, s. 18.
  5. Przecież to mój Poznań, Andrzej Wituski w rozmowie z Dorotą Ronge-Juszczyk, Poznań 2014, s. 204.
  6. Zbigniew Zakrzewski, Ulicami mojego Poznania, Poznań 2006, s. 192.

Netografia:

  1. pl.wikipedia.org
  2. poznan.pl
  3. poznan.wikia.com

Fotografia:

  1.  Tomasz Koryl

Komentarze