UliceKobiet

Ulice Kobiet: Jadwiga Wajsówna

Ulice Kobiet: Jadwiga Wajsówna

Tagi ,,

JADWIGA WAJSÓWNA — polska lekkoatletka, medalistka olimpijska.

Urodziła się 30 stycznia 1912 roku w Pabianicach. Była jednym z sześciorga dzieci Artura i Pauliny Janowskich. Od ósmego roku życia trenowała gimnastykę w Towarzystwie Gimnastycznym „Sokół”. Z czasem rozpoczęła treningi u Władysława Marciniaka — trenera lekkoatletycznego. Czytaj dalej

Ulice kobiet: Emilia Plater

Ulice kobiet: Emilia Plater

Tagi ,,

EMILIA PLATER — polska szlachcianka, bohaterka powstania listopadowego.

Urodziła się 13 listopada 1806 roku w Wilnie. Pochodziła z bogatej rodziny szlacheckiej — była córką hrabiego Franciszka Ksawerego Platera i Anny Plater z domu Mohlów. Małżeństwo jej rodziców nie należało do udanych, rozstali się w 1815 roku. Dziewięcioletnia Emila zamieszkała z matką w Liksnie w domu ciotki, Izabeli Zyberk-Plater.Czytaj dalej

Ulice Kobiet: Elżbieta Zawacka

Ulice Kobiet: Elżbieta Zawacka

Tagi ,,

ELŻBIETA ZAWACKA — generałka brygady, jedyna kobieta wśród cichociemnych, kurierka Komendy Głównej Armii Krajowej, matematyczka i profesorka nauk humanistycznych: 

 

Urodziła się 19 marca 1909 roku w Toruniu w zaborze pruskim. Była córką pruskiego urzędnika Władysława Zawackiego oraz Marianny Zawackiej z domu Nowak. W tajemnicy przed władzą, podobnie jak jej siedmioro rodzeństwa, była wychowywana w oparciu o silne wartości patriotyczne. 

W 1915 roku została zapisana do niemieckiej Szkoły Wydziałowej. W wolnej Polsce zdała egzamin z języka polskiego i rozpoczęła naukę Żeńskim Miejskim Gimnazjum Humanistycznym w Toruniu. 

Po zdaniu matury studiowała matematykę na Wydziale Matematyczno-PrzyrodniczymUniwersytetu Poznańskiego. W 1937 roku uzyskała najwyższy stopień instruktorski Przysposobienia Wojskowego Kobiet. Rok później została komendantką Rejonu Śląskiego PWK i kierowała pracą 19 śląskich powiatów. 

Po wybuchu II Wojny Światowej wstąpiła do Kobiecego Batalionu Pomocniczej Służby Wojskowej, by walczyć w obronie Lwowa. W październiku 1939 roku dołączyła do polskiej organizacji konspiracyjnej Służba Zwycięstwu Polski (później Związek Walki Zbrojnej). Służyła pod pseudonimem „Zelma”.
W 1940 roku została przydzielona do służby w Wydziale Łączności Zagranicznej Komendy Głównej Armii Krajowej „Zagroda”. Pracowała jako łączniczka: przewoziła korespondencję pomiędzy Warszawą, a Berlinem, organizowała również szlak kurierski pomiędzy Londynem, a Niemcami. W trakcie pobytu w Wielkiej Brytanii posługiwała się nazwiskiem Elizabeth Watson. 

W 1943 roku była emisariuszką Komendanta Głównego AK Stefana Roweckiego. Wyruszyła na misję, której celem było poprawienie łączności pomiędzy Sztabem Naczelnego Wodza w Londynie a KG AK w Warszawie. Miała do wykonania jeszcze jedno zadanie: przedstawić żądania swojego zwierzchnika związane z regulacjami prawnymi sytuacji kobiet w Wojsku Polskim. Aby wykonać rozkaz udała się w długą podróż, której trasę obejmowały Niemcy, Francja, Andora, Hiszpania, Gibraltar i wreszcie Londyn. Do kraju powróciła w nocy z 9 na 10 września zrzucona ze spadochronem w ramach akcji „Neon 4” na placówkę „Solnica” we wsi Osowiec.

W marcu 1944 roku została przeniesiona do służby w dowództwie Wojskowej Służby Kobiet — decyzja ta była podyktowana trudną sytuacją Zawackiej, której w tym czasie groziło aresztowanie (już w 1942 gestapo ścigało ją listem gończym, a także represjonowało i więziło członków jej rodziny). Poprzednia komórka łączności „Zagroda” została zdekonspirowana przez niemieckiego agenta, co zmusiło Zawacką do ucieczki i schronienia się w klasztorze sióstr niepokalanek w Szymanowie koło Sochaczewa. Była jedną z niewielu osób, którym udało się ujść z życiem. 

Czytaj dalej

Ulice Kobiet: Janina Lewandowska

Ulice Kobiet: Janina Lewandowska

Tagi ,,
 

#UliceKobiet

JANINA LEWANDOWSKA — podporucznik, pilotka, jedyna kobieta-ofiara zbrodni katyńskiej:

  • Urodziła się 22 kwietnia 1908 roku w Chartowie. Pochodziła z rodziny Dowbor-Muśnickich, jej ojcem był Józef Dowbor-Muśnicki — polski generał i główny dowódca sił zbrojnych Powstania Wielkopolskiego.
  • Po ukończeniu Państwowego Gimnazjum i Liceum im. Generałowej Zamoyskiej (obecnie II Liceum Ogólnokształcące im. Generałowej Zamoyskiej i Heleny Modrzejewskiej w Poznaniu) rozpoczęła naukę w Konserwatorium Muzycznym w klasach śpiewu i fortepianu.
  • Marzyła o karierze śpiewaczki, jednak przez brak naturalnych predyspozycji musiała zrezygnować z tych planów. Co więcej, jej ojciec był przeciwko, co ostatecznie zaważyło na decyzji.
  • Przez pewien czas pracowała na poczcie, dorabiała również przy organizacji Powszechnej Wystawy Krajowej (PeWuKa).
  • Janina posiadała jeszcze jedną ogromną pasję, którą było lotnictwo. W 1937 roku uzyskała licencję pilota sportowego w Wyższej Szkole Pilotażu na podpoznańskiej Ławicy. Szkoliła się również na pilota szybowca, a także uzyskała uprawnienia na wykonywanie skoków spadochronowych. W tej ostatniej dziedzinie była pionierką, gdyż jako pierwsza kobieta w Europie wykonała skok spadochronowy z wysokości 5 kilometrów.
  • W 1938 roku w Centrum Wyszkolenia Łączności w Zegrzu przeszła szkolenie z obsługi radiotelegrafów.
  • 10 czerwca 1939 roku wzięła ślub z ppłk. Mieczysławem Marianem Lewandowskim. Ze względu na dalsze wydarzenia młoda para nie miała czasu, by nacieszyć się swoim małżeństwem.
  • 3 września 1939 roku Janina oraz jej koledzy-lotnicy wyruszyli na warszawski front. W drodze z Nekli do Wrześni dołączyli do rzutu kołowego 3. Bazy Lotniczej z Ławicy, walczącej pod dowództwem kapitana Józefa Sidory.
  • Najprawdopodobniej 22 września w rejonie Husiatyna jednostka została pojmana przez sowietów. Janina Lewandowska i kpt. Sidora trafili do oficerskiego obozu jenieckiego w Ostaszkowie, skąd zostali przetransportowani do obozu w Kozielsku.
  • W kwietniu została wywieziona do lasu, znajdującego się między miejscowościami Gniezdowo i Katyń. Prawdopodobnie 22 kwietnia 1940 roku, w dzień swoich 32 urodzin, młoda pilotka została zamordowana. Była jedyną żeńską ofiarą zbrodni katyńskiej.

W 2018 roku Janina Lewandowska miała zostać patronką zdekomunizowanej ul. 23 lutego, znajdującej się w dzielnicy Starego Miasta.

22 marca Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zarządzenie wojewody Zbigniewa Hoffmanna w sprawie dekomunizacji ulicy 23 Lutego. Wyrok jest nieprawomocny.

Liczymy na to, że w Poznaniu znajdzie się inna ulica, którą poznaniacy nazwą na cześć tej wyjątkowej postaci.

Portret: Agnieszka Zaprzalska

Ulice kobiet: Elżbieta Drużbacka

Ulice kobiet: Elżbieta Drużbacka

Tagi ,,

ELŻBIETA DRUŻBACKA – jedna z najwybitniejszych poetek staropolskich: 

  • Wywodziła się z rodu Kowalskich — skromnej wielkopolskiej rodziny szlacheckiej.
  • Wychowywała się na dworze Elżbiety z Lubomirskich Sieniawskiej — krakowskiej kasztelanowej. Pobierała tam nauki m.in. z języka francuskiego, literatury oraz etykiety dworskiej.
  • W 1721 roku poślubiła Kazimierza Drużbackiego. Ich małżeństwo trwało zaledwie 15 lat, do śmierci Kazimierza w 1736 roku. Owocem ich związku były dwie córki — Marianna i Anna.
  • W swoim dorosłym życiu dużo podróżowała — często bywała na dworach Czartoryskich, Sieniawskich, Branickich, Lubomirskich, Krasickich i Sanguszków. 
  • Studiowała literaturę, a pieniądze na edukację pozyskiwała m.in. z pisania liryków i panegiryków dla magnackich rodów.
  • Była kobietą zaradną i samodzielną — godziła liczne rodzinne obowiązki z zawodowymi, ponadto sama zarządzała swoim majątkiem. 
  • W 1752 roku bracia Załuscy (biskup Józef Andrzej i Andrzej Stanisław) wydali pierwszy tomik jej poezji, zatytułowany „Zbiór rymów duchownych, panegirycznych, moralnych i światowych”. 
  • Jej twórczość była skupiona wokół religii, ale nie zabrakło w niej również myśli feministycznej. Pomimo konserwatywnego wychowania ceniła swobodę wypowiedzi i niezależność. W swojej poezji nawiązywała do idei równouprawnienia płci, wolności słowa dla kobiet oraz otwarcie potępiała politykę podwójnych standardów, panującą w ówczesnych konwenansach. 
  • Po śmierci córek i gromady wnucząt, zamieszkała w tarnowskim klasztorze sióstr bernardynek.
  • Zmarła w tym samym klasztorze w 1765 roku. 

Ulica imienia Elżbiety Drużbackiej znajduje się na Łazarzu.

Jej długość wynosi 105 metrów. 

Portret: Agnieszka Zaprzalska

Ulice kobiet: Emilia Sczaniecka

Ulice kobiet: Emilia Sczaniecka

Tagi ,,

EMILIA SCZANIECKA — działaczka patriotyczna i społeczna:

  • Pochodziła ze starej wielkopolskiej rodziny ziemiańskiej, odebrała edukację na pensjach w Poznaniu i Dreźnie. 
  • Ważną rolę w jej życiu odegrał nauczyciel jej braci – Karol Marcinkowski, plotkowano o ich romansie, który nie mógł się zakończyć małżeństwem ze względu na dzielącą ich przepaść stanową.
  • Była zaangażowała w ruchy narodowe i powstańcze — organizowała lazarety i szpitale polowe, by ratować rannych z powstania listopadowego (1830), wiosny ludów (1848), powstania styczniowego (1863), wojny prusko-austriackiej (1866) i prusko-francuskiej (1870).
  • W wyniku podziału dóbr rodowych otrzymała majątki Michorzewo, Michorzewko oraz Pakosław, w którym mieszkała. Stał on się też ważnym punktem na mapie wszelkich polskich konspiratorów, którzy w nim mogli liczyć na schronienie i gościnę.
  • W 1830 roku, gdy jej bracia poszli do powstania, jeździła po dworach organizując broń i aprowizację dla wielkopolskiej jazdy. Kiedy oddziały poznańskie znalazły się na utrzymaniu władz narodowych, sama przeszła przez kordon i pracowała jako samarytanka w szpitalu Ujazdowskim i Wolskim. 
  • Za swoją działalność została skazana na 6 miesięcy twierdzy, a jej majątek objęto sekwestrem.
  • Po powrocie z więzienia organizowała pomoc dla weteranów powstania listopadowego, a także założyła szkołę dla dzieci wiejskich. Wspierała działania Marcinkowskiego dofinansowując spółkę Bazar
    i Towarzystwo Pomocy Naukowej.
  • Wcześnie straciła rodziców, a gdy nieoczekiwanie zmarła jej siostra Nimfa Łącka, wzięła na siebie obowiązek wychowania jej sześciorga dzieci.
  • Spodziewając się wojny z Rosją doprowadziła do powołania 24 marca 1848 r. Dyrekcji Opieki nad Rannymi, w której została „przełożoną pielęgniarek” zajmując się szkoleniem personelu pomocniczego i organizowaniem lazaretów.
  • Założyła w Pakosławiu przytułek dla bezdomnych żołnierzy.
  • Gdy nastał pokój zarządzała swoimi majątkami, a dochody z nich uzyskiwane przeznaczała w znacznej mierze na wspieranie inicjatyw społecznych i narodowych.
  • Zmarła w 1896 roku i została pochowana w Michorzewie — jej pogrzeb stał się wielka demonstracją patriotyczną.Ulica imienia Emilii Sczanieckiej znajduje się na Łazarzu.

    Jej długość wynosi 297 metrów.

    Portret: Agnieszka Zaprzalska

Ulice Kobiet: Gabriela Zapolska

Ulice Kobiet: Gabriela Zapolska

Tagi ,,

(w rzeczywistości Maria Gabriela Korwin-Piotrowska):

  • jej ojciec był ziemianinem, matka — Maria z Karskich — primabaleriną baletu Opery Warszawskiej,
  • w 1876 roku zmuszona przez rodzinę zawarła małżeństwo z porucznikiem gwardii carskiej, Konstantym Śnieżko-Błockim herbu Leliwa (małżeństwo unieważniono w 1888 roku),
  • od 1879 roku, na przekór rodzinnym opiniom, Zapolska rozpoczęła karierę aktorską, rezygnując tym samym z przynależności do świata ziemian – występowała w teatrach Krakowa, Poznania, Lwowa, Lublina i Petersburga,
  • romansowała z M. Gawalewiczem — pisarzem i kierownikiem amatorskiego teatru, w którym występowała,
  • gdy zaszła w ciążę postanowiła wyjechać do Wiednia, aby tam urodzić nieślubne dziecko (po nagłej śmierci noworodka Gawalewicz zakończył romans, a Zapolska popadła w depresję),
  • od 1889 roku pobierała nauki w szkole aktorskiej w Paryżu, występowała na renomowanych scenach – Théâtre Libre oraz Théâtre de l’Oeuvre,
  • w 1881 roku zadebiutowała jako pisarka opowiadaniem „Jeden dzień z życia róży”,
  • w 1883 roku opublikowała swój pierwszy kontrowersyjny utwór „Małaszka” (historia miłości dziedzica do ukraińskiej chłopki),
  • w latach 1885-1906 opublikowała „Kaśki Kariatydy”, „Przedpiekle”, „Menażeria ludzka” oraz „Moralność pani Dulskiej”,
  • w 1901 roku wyszła za malarza Stanisława Janowskiego (małżeństwo przetrwało 9 lat),
  • w latach 1902-1907 założyła szkołę dramatyczną w Krakowie, Scenę Niezależną oraz Teatr Gabrieli Zapolskiej,
  • zmarła we Lwowie 17 grudnia 1921 roku, spoczywa na Cmentarzu Łyczakowskim.

Ulica imienia Gabrieli Zapolskiej znajduje się na Strzeszynie.

Jej długość wynosi 187 metrów.

Portret: Agnieszka Zaprzalska

 

Ulice Kobiet: Bibianna Moraczewska

Ulice Kobiet: Bibianna Moraczewska

Tagi ,,,

BIBIANNA MORACZEWSKA — pisarka, publicystka i emancypantka:

  • urodziła się w roku 1811 roku w Zielątkowie jako córka ziemianina Tomasza i Józefy z domu Kierska. W rodzinnej miejscowości spędziła dzieciństwo i młodość
  • jej dom był najsłynniejszym salonem kulturalnym i literackim Poznania lat 40. XIX wieku, był miejscem spotkań pisarzy, malarzy, profesorów, działaczy politycznych, konspiratorów i spiskowców
  • prowadziła działalność konspiracyjną przeciwko pruskiej władzy – przemycała do Królestwa Polskiego bibułę, magazynowała we własnym mieszkaniu tysiące egzemplarzy wydawnictw emigracyjnych, utrzymywała regularne kontakty z politycznymi emisariuszami, a także publikowała własne artykuły w emigracyjnej prasie
  • podczas powstania styczniowego działała w utworzonym przez Sczaniecką, Komitecie Niewiast Wielkopolskich, niosącym sanitarną rannym powstańcom
  • spod jej pióra wyszły dwie książki historyczne adresowane do szerokiego grona czytelników: Co się stało w Polsce od pierwszego rozbioru aż do końca wojen za cesarza Napoleona (1850) i Co się działo w Polsce od samego początku aż do pierwszego rozbioru kraju (1852); opowiastki historyczne takie jak Przygody z życia gen. Madalińskiego (1850), Ojciec Cyryl profosem (1844) oraz bardzo popularnej wówczas powieści opartej na wątkach biograficznych Dwaj bracia rodzeni (1859)
  • była aktywną emancypantką, która pragnęła, by kobiety stały się pełnoprawnymi obywatelkami ‒ dążyła do tego, organizując i czynnie wspierając Towarzystwo Pomocy Naukowej dla Dziewcząt, była zaangażowana w prace Koła Pań Wielkopolskich, a także Komitetu Pomnikowego czy Banku Ziemskiego
  • zmarła 6 października 1877 roku w Zielątkowie pod Obornikami

Upamiętnia ją Kolektyw Aleje Bibianny organizujący spacery po Poznaniu ulicami związanymi z historią kobiet.

Ulica imienia Bibianny Moraczewskiej znajduje się w dzielnicy Podolany w kierunku na Oborniki i Zielątkowo.

Swój obecny patronat otrzymała w 1973 roku.

Jej długość wynosi 107 metrów.

 

Portret: Agnieszka Zaprzalska

Herstoria warta Poznania

Herstoria warta Poznania

Tagi ,,,,,

Pragniemy, by Herstoria warta Poznania stała się platformą popularyzowania wiedzy o niezwykłych kobietach, które przez wieki żyły w naszym mieście, o których wiadomości zaniknęły bądź zanikają w pomroce dziejów, kurzu archiwów i na żółknących kartach starych książek. Pokażemy kobiety, które warte są poznania i zapamiętania.

Czytaj dalej