Ulice Kobiet: Alicja Iwańska

Ulice Kobiet: Alicja Iwańska

Opublikowany w Herstoria warta Poznania, Ulice kobiet Tagi ,,,,

ALICJA IWAŃSKA — wybitna literatka; pisarka i poetka, antropolożka, socjolożka, uczestniczka powstania warszawskiego.

Urodziła się w Lublinie w 1918 roku. Gdy miała dwa lata, jej rodzice przeprowadzili się do wielkopolskiego Mikorzyna, pod Ostrzeszowem. Jej matka była poetką, a wśród krewnych, znajomych i przyjaciół nie brakowało literatów, dworek często odwiedzali: Zofia Kossak, Marie Jehanne-Wielopolska, Jadwiga Żylińska, Jarosław Iwaszkiewicz czy Bolesław Leśmian.

Przebywanie w gronie literatów przełożyło się na jej karierę — pisała poezję, prozę, reportaże, uprawiała małe formy, a także zajmowała się publikacjami naukowymi z dziedziny antropologii.

Wychowywała się w wielkopolskim Mikorzynie. Chodziła do katolickiej szkoły podstawowej, potem studiowała na Uniwersytecie Warszawskim. Jeszcze przed wojną przez rok studiowała w Belgii, we Francji napisała pracę magisterską.

Gdy wybuchła wojna, zaangażowała się w działalność konspiracyjną. Jej świeżo poślubiony mąż – Jan Gralewski – był emisariuszem Armii Krajowej (zginął w 1943 roku w katastrofie gibraltarskiej). Zachowała się ich korespondencja – Wojenne odcinki – zbiór krótkich tekstów, urywków listów, szyfrowanych wiadomości.

Brała udział w powstaniu warszawskim, a swoje wspomnienia z tamtych dni opisała w tomie „Kobiety z firmy. Sylwetki pięciu kobiet z AK pracujących w wywiadzie i kontrwywiadzie”. Opowiadała w nim o udziale kobiet w powstaniu.

W 1945 roku przyjechała do Poznania. Przez pewien czas była kierowniczką literacką „Głosu Wielkopolskiego”, jednak nie zabawiła tam długo. Jej pochodzenie oraz wojenna przeszłość dyskwalifikowały ją w nowym systemie — była śledzona przez sowieckich agentów, groziło jej aresztowanie — musiała uciekać z Poznania.

Zamieszkała na Ziemiach Odzyskanych, w Jeleniej Górze, gdzie osiedlono jej rodziców. Tam także dopadła ją wojenna przeszłość. Alicja była zmuszona opuścić Polskę. Myślała, że wkrótce do niej wróci, stało się to możliwe dopiero po 1989 roku.

W 1946 roku wyjechała do USA na stypendium UNRRA (United Nations Relief and Rehabilitation Administration). Doktoryzowała się w 1957 roku, później była pracowniczką naukową. Poświęciła się antropologii społecznej i socjologii, choć to filozofia i literatura były tymi, które pasjonowały ją całkowicie.
W 1985 roku przeszła na tzw. wcześniejszą emeryturę i wyjechała ze Stanów Zjednoczonych. Zamieszkała w Londynie, gdzie mogła w końcu pozwolić sobie na pisanie osobiste, nie-naukowe. Wydawano jej wspomnienia, z szacunkiem przyjmowane przez publiczność, omawiane również (już w latach 90.) w Polsce.

Nieugięta pod żadnym systemem polityczno-społecznym, potrafiła zawsze być krytyczna wobec zastanej rzeczywistości. Niezależnie od metod, którym tę rzeczywistość krytykowała: filozofia, socjologia, literackość, gawęda, wspomnienie – wszystko to było na usługach jej pogłębionych, przekornych, odważnych refleksji o świecie.

Zmarła 26 września 1996 roku.

Ulica Alicji Iwańskiej znajduje się na Strzeszynie Literackim.

Swój obecny patronat otrzymała na mocy uchwały z dnia 10 lipca 2018 roku. Inicjatorem projektu nazewniczego jest Fundacja Kochania Poznania.

Portret: Agnieszka Zaprzalska

Komentarze