Ulice Kobiet: Elżbieta Zawacka

Ulice Kobiet: Elżbieta Zawacka

Opublikowany w Herstoria warta Poznania, Ulice kobiet Tagi ,,

ELŻBIETA ZAWACKA — generałka brygady, jedyna kobieta wśród cichociemnych, kurierka Komendy Głównej Armii Krajowej, matematyczka i profesorka nauk humanistycznych: 

 

Urodziła się 19 marca 1909 roku w Toruniu w zaborze pruskim. Była córką pruskiego urzędnika Władysława Zawackiego oraz Marianny Zawackiej z domu Nowak. W tajemnicy przed władzą, podobnie jak jej siedmioro rodzeństwa, była wychowywana w oparciu o silne wartości patriotyczne. 

W 1915 roku została zapisana do niemieckiej Szkoły Wydziałowej. W wolnej Polsce zdała egzamin z języka polskiego i rozpoczęła naukę Żeńskim Miejskim Gimnazjum Humanistycznym w Toruniu. 

Po zdaniu matury studiowała matematykę na Wydziale Matematyczno-PrzyrodniczymUniwersytetu Poznańskiego. W 1937 roku uzyskała najwyższy stopień instruktorski Przysposobienia Wojskowego Kobiet. Rok później została komendantką Rejonu Śląskiego PWK i kierowała pracą 19 śląskich powiatów. 

Po wybuchu II Wojny Światowej wstąpiła do Kobiecego Batalionu Pomocniczej Służby Wojskowej, by walczyć w obronie Lwowa. W październiku 1939 roku dołączyła do polskiej organizacji konspiracyjnej Służba Zwycięstwu Polski (później Związek Walki Zbrojnej). Służyła pod pseudonimem „Zelma”.
W 1940 roku została przydzielona do służby w Wydziale Łączności Zagranicznej Komendy Głównej Armii Krajowej „Zagroda”. Pracowała jako łączniczka: przewoziła korespondencję pomiędzy Warszawą, a Berlinem, organizowała również szlak kurierski pomiędzy Londynem, a Niemcami. W trakcie pobytu w Wielkiej Brytanii posługiwała się nazwiskiem Elizabeth Watson. 

W 1943 roku była emisariuszką Komendanta Głównego AK Stefana Roweckiego. Wyruszyła na misję, której celem było poprawienie łączności pomiędzy Sztabem Naczelnego Wodza w Londynie a KG AK w Warszawie. Miała do wykonania jeszcze jedno zadanie: przedstawić żądania swojego zwierzchnika związane z regulacjami prawnymi sytuacji kobiet w Wojsku Polskim. Aby wykonać rozkaz udała się w długą podróż, której trasę obejmowały Niemcy, Francja, Andora, Hiszpania, Gibraltar i wreszcie Londyn. Do kraju powróciła w nocy z 9 na 10 września zrzucona ze spadochronem w ramach akcji „Neon 4” na placówkę „Solnica” we wsi Osowiec.

W marcu 1944 roku została przeniesiona do służby w dowództwie Wojskowej Służby Kobiet — decyzja ta była podyktowana trudną sytuacją Zawackiej, której w tym czasie groziło aresztowanie (już w 1942 gestapo ścigało ją listem gończym, a także represjonowało i więziło członków jej rodziny). Poprzednia komórka łączności „Zagroda” została zdekonspirowana przez niemieckiego agenta, co zmusiło Zawacką do ucieczki i schronienia się w klasztorze sióstr niepokalanek w Szymanowie koło Sochaczewa. Była jedną z niewielu osób, którym udało się ujść z życiem. 

 

Na wieść o przygotowaniach Powstania Warszawskiego wyruszyła do stolicy, aby ponownie stanąć w obronie ojczyzny. Po jego klęsce udała się do Krakowa i rozpoczęła pracę nad odbudową łączności ze Sztabem Naczelnego Wodza. Ponownie wiele podróżowała pośrednicząc w przekazywaniu rozkazów i tajnej korespondencji. Za swoją służbę została awansowana do stopnia kapitana, a potem majora Wojska Polskiego. 

W 1945 roku powróciła do Polski i została zdemobilizowana z służby wojskowej. Nie przeszkodziło jej to jednak w dalszych działaniach konspiracyjnych, pracowała w Delegaturze Sił Zbrojnych na Kraj oraz w Zrzeszeniu Wolność i Niezawisłość. 5 września 1951 roku pod zarzutem szpiegostwa została aresztowana przez Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego i skazana na 10 lat więzienia. Na wolność wyszła po 4 latach, w 1955 roku. 

Życie w cywilu poświęciła na edukację i pracę dydaktyczną. Pomimo utrudnień ze strony komunistycznej władzy uzyskała doktorat. W 1996 roku, na wniosek Rady Wydziału Nauk Historycznych została mianowana profesorem nauk humanistycznych. 

Elżbieta Zawacka została odznaczona Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, dwukrotnie Virtuti Militari V klasy, pięciokrotnie Krzyżem Walecznych, Orderem Orła Białego. Otrzymała tytuł honorowego obywatela miasta Torunia. W 2006 roku mianowano ją generałem brygady Wojska Polskiego.

Zmarła 10 stycznia 2009 r. w Toruniu. Została pochowana na cmentarzu św. Jerzego w Toruniu z honorami wojskowymi należnymi generałom Wojska Polskiego.

Ulica imienia Elżbiety Zawackiej znajduje się na Strzeszynie.

Nazwa ulicy została wprowadzona w 2017 roku. 

Portret: Agnieszka Zaprzalska

 
 

Komentarze