Ulice Kobiet: Ludwika Dobrzyńska-Rybicka

Ulice Kobiet: Ludwika Dobrzyńska-Rybicka

Opublikowany w Herstoria warta Poznania, Ulice kobiet Tagi ,,,,

LUDWIKA DOBRZYŃSKA-RYBICKA — filozofka, długoletnia dyrektorka Biblioteki Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, członkini Komisji Filozoficznej PTPN, profesor UAM w Poznaniu.

Urodziła się 19 listopada 1868 roku w Brzeżawie. Była córką Ludwika Dobrzyńskiego i Ludwiki z Moraczewskich (siostrzenicy historyka Jędrzeja Moraczewskiego). Jej cioteczną babką była słynna w Poznaniu Bibianna Moraczewska. Ludwika była redaktorką „wydanego z oryginału przez wnuczkę dr. Dobrzyńską-Rybicką” w 1911 roku Dziennika Bibianny Moraczewskiej.

Edukację rozpoczęła w Zakładzie Wychowawczo-Naukowym Wiktorii Niedziałkowskiej we Lwowie, kontynuowała ją natomiast w poznańskiej Wyższej Szkole Żeńskiej Anny i Anastazji Danysz. Egzamin nauczycielski zdała w Szkole Ludwiki (1887).

Po ślubie zamieszkała na 10 lat (1893-1903) w Kaliszu, gdzie na łamach „Gazety Kaliskiej” ogłaszała recenzje z przedstawień Teatru Miejskiego oraz publikowała krótkie utwory prozatorskie. Z tego okresu pochodzą także jej dramaty, wystawiane na scenie Teatru Polskiego w Poznaniu. Pierwszym to „Zygmunt Taszycki. Ustęp z dziejów ariaństwa w Polsce” (obraz dramatyczny w 5 aktach), opublikowany w „Przeglądzie Polskim” w 1905 roku, drugi natomiast to „Krystynka” (obrazek z lat dawnych w 3 aktach), który zachował się tylko w formie egzemplarza teatralnego.

Dramaty Dobrzyńskiej dalekie były od artystycznej doskonałości, ich wartość polegała jednak na czymś innym. W dobie germanizacji teatr był jedynym miejscem publicznym, w którym mogła rozbrzmiewać polska mowa, w związku z tym stały przed nim obowiązki prowadzenia edukacji w duchu narodowym, wychowywaniu młodych patriotów i temu właśnie służyły przedstawienia Dobrzyńskiej, która pod historyczną maską przedstawiała aktualne problemy polityczne.

Prowadziła wykłady, m.in. w listopadzie 1910 roku wygłosiła w ramach „Czytelni dla kobiet” cykl wykładów z psychologii „Świat wyobrażeń”, w 1913 roku odczyty w Towarzystwie Wykładów Naukowych. Opublikowane zostały natomiast jej wykłady uniwersyteckie z socjologii.

Była jedną z pierwszych gruntownie wykształconych Wielkopolanek. W 1903 roku podjęła studia na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu w Zurichu, potem zbierała materiały do doktoratu w Paryżu, Oksfordzie i Leuven, aż w końcu, w 1909 roku doktoryzowała się na podstawie pracy o systemie etycznym Thomasa Browna. W 1920 roku, na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie, habilitowała się z filozofii, na podstawie pracy o systemie filozoficznym Hugona Kołłątaja wydanej trzy lata wcześniej. W 1932 roku otrzymała tytuł profesora nauki obywatelstwa.

W 1909 roku rozpoczęła pracę w Bibliotece PTPN, najpierw jako bibliotekarka, a w latach 1919-1937 jako kierownik. Wdrożyła zaawansowane techniki bibliotekoznawcze i bibliofilskie, opracowała książkowy katalog alfabetyczny, wyodrębniła inkunabuły z magazynu głównego, opracowała specjalny katalog druków polskich z XVI wieku. Jej teoretyczne zainteresowania bibliotekoznawstwem znalazły wyraz w monografii Biblioteki PTPN. Od 1928 roku była prezesem Towarzystwa Bibliofilów Polskich. Działała też w Związku Bibliotekarzy i Archiwistów Polskich. Brała udział w zjazdach bibliotekarzy i bibliofilów, wygłaszając odczyty, jak „Bibliofilstwo polskie” wygłoszony podczas II Zjazdu Bibliotekarzy, w czasie Powszechnej Wystawy Krajowej w 1929 roku.

Uczestniczyła w pracach związanych z założeniem Uniwersytetu Poznańskiego. Od 1919 roku do wybuchu wojny prowadziła na nim wykłady z filozofii i socjologii. Była w gronie najbliższych współpracowników Floriana Znanieckiego, twórcy poznańskiej szkoły socjologicznej. W 1933 została profesorem tytularnym Uniwersytetu Poznańskiego.

W czasie okupacji przebywała w Poznaniu, prowadząc tajne kursy filozofii, psychologii oraz języków obcych. Po wojnie organizowała pierwsze Powszechne Wykłady Naukowe, a po reaktywowaniu uniwersytetu kierowała Katedrą Historii Filozofii.

Jej bogaty dorobek naukowy obejmuje rozprawy z zakresu psychologii, filozofii, socjologii i literatury. Była również autorką prac krytycznoliterackich. Obszerna spuścizna Ludwiki Dobrzyńskiej-Rybickiej, znajdująca się obecnie w Archiwum PAN w Poznaniu zawiera między innymi bogatą korespondencję z lat 1904-1957, pamiętniki autorki, twórczość literacką (m.in. dwie redakcje rękopiśmienne dramatu „Zygmunt Taszycki”) rozprawy naukowe (m.in. „Kilka słów o Przybyszewskim”) oraz różnorodne drobne materiały dotyczące biografii (ankiety, notatki ze studiów, fotografie, wycinki prasowe).

Zmarła 7 października 1958 roku w Poznaniu, została pochowana na cmentarzu św. Jana Vianneya w Poznaniu.

Ulica znajduje się na Strzeszynie Literackim.

Swój obecny patronat otrzymała na mocy uchwały z dnia 10 lipca 2018 roku. Inicjatorem projektu nazewniczego jest Fundacja Kochania Poznania

Portret: Agnieszka Zaprzalska

Komentarze